Lê Thị Kim Cúc

Trong trang sử vàng chói lọi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bên cạnh hình ảnh những người

chiến sĩ giải phóng quân tay súng kiên cường nơi tiền tuyến, còn có một lực lượng đặc biệt đã cống hiến trọn

vẹn tuổi xuân cho mạch máu giao thông Việt Nam — đó là lực lượng Thanh niên xung phong. Họ là những

cô gái, chàng trai tuổi đời mới chỉ mười sáu, mười tám, mang theo nhiệt huyết thanh xuân và niềm tin sắt đá

ra mặt trận, biến những tọa độ chết thành những con đường sống thông suốt vào Nam.

Cuộc gặp gỡ của chúng tôi với bà Lê Thị Kim Cúc — người nữ TNXP từng sống và chiến đấu tại "tọa độ

lửa" Đường 20 Quyết Thắng trong những năm 1968 - 1973 — đã mở ra những ký ức bi hùng và cảm động về

một thời đại mà "tiếng hát xua tan tiếng bom". Bài viết này ghi lại hành trình sống, chiến đấu và sự hy sinh

thầm lặng nhưng rực rỡ ấy, như một lời tri ân sâu sắc gửi tới những hoa hồng thép của tuyến đường Trường

Sơn huyền thoại.

Giữa cái nắng cháy thịt da của núi rừng miền Tây Quảng Bình và làn mưa bom bão đạn rải thảm ngày

đêm của kẻ thù, những người nữ TNXP vẫn kiên cường bám trụ, san lấp hố bom, mở đường cho xe qua. Câu

chuyện của bà Cúc là minh chứng sống động cho sức mạnh tinh thần kiên cường của người phụ nữ Việt Nam

trong thời đại Hồ Chí Minh, một biểu tượng không bao giờ phai nhạt trong lòng các thế hệ mai sau.

"Ngày ấy chúng tôi đi mở đường không nghĩ đến sống chết. Địch phá một, ta làm mười. Xe chưa qua thì nhà

không tiếc, đường chưa thông thì máu có thể đổ nhưng tuyến đường huyết mạch không thể bị gián đoạn dù

chỉ một giờ."

— Lời cựu TNXP Lê Thị Kim Cúc

Cuộc thi Tìm hiểu Lịch sử: Câu Chuyện Thời Hoa Lửa Trang 1 / 5

CHƯƠNG I: XẾP LẠI BÚT NGHIÊN, HƯỚNG VỀ TIỀN TUYẾN

1. Tuổi mười tám và lá đơn viết bằng tâm huyết

Mùa hè năm 1967, khi tiếng pháo đạn của giặc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, cô gái trẻ

Lê Thị Kim Cúc vừa tròn 17 tuổi, đang là học sinh phổ thông tại vùng quê nghèo Diễn Châu, Nghệ An. Mái

tóc dài đen mượt, nụ cười rạng rỡ và giọng hát dân ca mượt mà là những nét riêng khiến cô được bạn bè, thầy

cô yêu mến. Thế nhưng, chứng kiến quê hương bị tàn phá bởi bom đạn, Kim Cúc đã trốn gia đình viết đơn

xin gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước.

Bà Cúc xúc động nhớ lại: "Bố mẹ tôi lúc đầu lo lắng lắm vì tôi là con gái đầu trong nhà, chưa từng làm

việc nặng hay xa gia đình. Nhưng thời đó, không riêng gì tôi, thanh niên ai cũng khát khao được ra mặt trận.

Đơn xin đi TNXP của tôi được viết bằng dòng chữ đỏ thắm. Khi nhận được quyết định trúng tuyển, tôi vui

đến mất ngủ cả đêm, vội vàng xếp vài bộ quần áo mỏng, đôi dép cao su cùng quyển sổ chép thơ vào chiếc ba

lô rồi lên đường tụ hội cùng đồng đội."

Đại đội 554 của bà gồm hơn 100 nữ thanh niên đến từ các vùng quê Nghệ An, Hà Tĩnh. Tất cả họ đều ở

độ tuổi căng tràn sức sống, mang theo hoài hoài hoài hoài bão cứu quốc và tinh thần "Xẻ dọc Trường Sơn đi

cứu nước / Mà lòng phơi phới tương lai". Cuối năm 1967, sau đợt huấn luyện ngắn hạn về quân sự, kỹ thuật

làm đường và rà phá bom min, đơn vị của bà được lệnh hành quân vào tuyến lửa Binh trạm 14 — hành trình

bắt đầu bước vào chảo lửa thực sự.

2. Bước chân vào "Chảo lửa" Đường 20 Quyết Thắng

Đường 20 Quyết Thắng là con đường chiến lược nối từ Phong Nha (Quảng Bình) vượt qua dãy Trường

Sơn sang Lùm Bùm (Lào), là huyệt đạo giao thông thông suốt viện trợ cho chiến trường miền Nam. Nhận

thức được tầm quan trọng này, không quân Mỹ đã tập trung hàng ngàn tấn bom đạn hòng biến nơi đây thành

"vùng đất chết". Đơn vị của cô gái trẻ Kim Cúc được giao nhiệm vụ chốt giữ tại trọng điểm Cua Cánh Tay và

Ngầm Ta Lê — hai tọa độ ác liệt bậc nhất.

Trọng điểm Cua Cánh Tay là một đoạn đường cua gấp khúc bám theo vách đá dựng đứng, một bên là vực

sâu hun hút, một bên là núi cao trọc lóc vì bom nghìn cân và chất độc hóa học. Máy bay B-52, C130 của địch

gầm hú suốt ngày đêm, đánh phá liên tục từ sáng đến đêm khuya nhằm hủy diệt mọi sự sống. Mây khói bom

đạn phủ kín bầu trời, mặt đất nát vụn như gạch nướng. Thế nhưng, cứ sau mỗi trận bom, khi tiếng nổ vừa dứt,

những vạt áo xanh TNXP lại nhô lên từ các hầm gác, khẩn trương lao ra mặt đường.

Bà Cúc kể: "Đất đá nóng rực dưới chân, bụi sỏi mịt mờ làm mắt xè cay. Việc của chúng tôi là dùng cuốc,

xẻng, xà beng san lấp hố bom, dọn dẹp cây đổ, đá lăn để xe tải quân sự đi qua. Nhiều hôm bom vừa nổ xong,

chúng tôi lao ra làm đường ngay khi khói độc chưa tan, ngực thở không ra hơi, cổ họng đắng ngắt. Có

những đồng đội vừa cười nói với mình năm phút trước, năm phút sau đã ngã xuống ngay trên tay mình."

Dù gian khổ và hiểm nguy luôn rình rập, những nữ sinh trường làng ngày nào đã nhanh chóng thích nghi

với nhịp sống chiến trường. Họ học cách phân biệt tiếng cơ cấu của từng loại máy bay, học cách ước lượng

thời gian nổ của bom chậm, và trên hết, họ học cách yêu thương, đùm bọc nhau như chị em ruột thịt trong gia

đình.

ề ể ầ

Cuộc thi Tìm hiểu Lịch sử: Câu Chuyện Thời Hoa Lửa Trang 2 / 5

CHƯƠNG II: TIẾNG HÁT TRÊN TỌA ĐỘ CHẾT

1. Làm "Cọc tiêu sống" dẫn xe qua ngầm

Một trong những kỷ niệm khắc sâu nhất trong tâm trí bà Cúc là những đêm làm "cọc tiêu sống" tại Ngầm

Ta Lê. Ngầm Ta Lê là điểm vượt sông chiến lược nhưng cực kỳ nguy hiểm. Vào mùa mưa, nước lũ từ thượng

nguồn đổ về cuồn cuộn, nước ngập sâu quá ngực. Địch thường xuyên thả bom từ trường, bom hẹn giờ và

thủy lôi xuống dòng ngầm nhằm ngăn chặn đoàn xe vượt sông.

Để xe chở lương thực, vũ khí không bị trôi dạt hoặc lọt vào các hố bom chìm dưới nước, các nữ TNXP đã

tình nguyện ngâm mình dưới dòng nước xiết làm cọc tiêu dẫn đường. Mỗi người mặc một chiếc áo trắng

hoặc khoác tấm bạt sáng màu, đứng cố định ở những vị trí an toàn dọc hai bên lòng ngầm, dùng ánh pháo

sáng chập chờn hoặc đèn pin bọc vải đỏ để ra hiệu cho tài xế điều khiển xe đi đúng luồng.

Bà Cúc nghẹn ngào nhớ lại: "Đêm miền núi lạnh buốt xương, nước ngầm chảy xiết ngập đến ngực.

Chúng tôi đứng ngâm mình hàng giờ đồng hồ dưới sông. Thân thể run cầm cập, môi tím tái, nhưng khi nghe

tiếng động cơ xe tải ầm ầm tiến lại gần, ai nấy đều bừng tỉnh, giơ cao tay ra hiệu. Mỗi chiếc xe sang bến an

toàn là một lần chúng tôi thở phào sung sướng, quên hết cả cái lạnh và sự mệt mỏi. Nhiều đêm bom nổ gần,

sóng nước hất văng chúng tôi vào bờ đá, nhưng dạt vào rồi lại bò ra đứng tiếp."

Hình ảnh những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi kiên định đứng giữa dòng nước cuồn cuộn, làm ngọn hải

đăng cho những chuyến xe nát lốp, nát thùng nương theo vượt qua cái chết đã trở thành biểu tượng huyền

thoại của Trường Sơn. Lòng dũng cảm ấy không sinh ra từ sự liều lĩnh, mà từ tình yêu quê hương đất nước

tha thiết và niềm tin tuyệt đối vào ngày chiến thắng.

2. Tiếng hát át tiếng bom và tình đồng đội cao cả

Sống giữa ranh giới sống chết mỏng manh, sức mạnh giúp những người con gái ấy vượt qua không gì

khác ngoài tình đồng đội chân thành và tinh thần lạc quan yêu đời. Cô gái Lê Thị Kim Cúc ngày ấy sở hữu

giọng hát trong trẻo và truyền cảm. Mỗi khi hoàng hôn buông xuống, hay trong những phút giải lao ngắn

ngủi giữa hai trận bom, tiếng hát của Cúc lại vang lên giữa núi rừng Trường Sơn.

Bà Cúc chia sẻ: "Chúng tôi hát cho nhau nghe trong hang đá, hát trên công trường còn nghi ngút khói

bom, hát gửi theo những đoàn quân đi vào chiến trường miền Nam. Những bài hát như 'Câu hò sông Mã',

'Sợi nhớ sợi thương', 'Bài ca giao thông vận tải' đã tiếp thêm nghị lực cho tất cả mọi người. Tiếng hát giúp

chúng tôi quên đi cái đói, cái rét, quên đi nỗi sợ hãi bom đạn và nỗi nhớ nhà da diết."

Cuộc sống ở chiến trường vô cùng thiếu thốn. Lương thực chủ yếu là lương khô, củ mỳ, rau rừng. Nước

sinh hoạt khan hiếm, sốt rét rừng hành hạ khiến da dẻ ai cũng xanh xao, tóc rụng thành từng mảng. Thế

nhưng, họ vẫn chia nhau từng hụm nước, nhường nhau từng chiếc gối quấn bằng áo trấn thủ, chăm sóc nhau

khi cơn sốt rét run người ập đến.

Có những đêm trong hang đá âm u, chị em ngồi quây quần vá lại chiếc áo trấn thủ rách, trao nhau những

chiếc lược làm từ xác máy bay Mỹ bị bắn rơi. Những câu chuyện về quê nhà, về ước mơ sau ngày hòa bình

lại được rầm rộ chia sẻ. Đơn sơ, mộc mạc nhưng ấm áp tình người — đó là sức mạnh vô hình giúp họ vượt

qua hàng ngàn ngày đêm gian khổ.

Cuộc thi Tìm hiểu Lịch sử: Câu Chuyện Thời Hoa Lửa Trang 3 / 5

CHƯƠNG III: NHỮNG HY SINH THẦM LẶNG VÀ KÝ ỨC KHÔNG QUÊN

1. Sự hy sinh anh dũng của những đóa hoa rừng

Nói đến Đường 20 Quyết Thắng là nói đến những hy sinh vô bờ bến. Sự sống và cái chết ở đây mong

mong như tơ tóc. Đại đội 554 của bà Cúc đã chứng kiến biết bao đồng đội vĩnh viễn nằm lại ở tuổi thanh

xuân đẹp nhất. Tọa độ Hang Tám Cô trên Đường 20 là một vết thương hằn sâu trong tâm khảm của bà và

hàng triệu người dân Việt Nam.

Bà Cúc nghẹn ngào kể lại sự kiện năm 1972: "Đó là một ngày tháng 11 năm 1972, máy bay B-52 đánh

phá ác liệt vào trọng điểm. 8 chiến sĩ TNXP (4 nam, 4 nữ) thuộc đơn vị bạn đã chạy vào một hang đá bên

đường để tránh bom. Một quả bom đại nổ ngay cửa hang, tảng đá khổng lồ hàng ngàn tấn đè sập lối ra.

Chúng tôi ở bên ngoài phát điên lên, dùng tay, dùng xà beng đào bới trong tuyệt vọng. Qua khe hở nhỏ,

chúng tôi vẫn nghe tiếng các bạn gọi với ra, nghe tiếng thở dài yếu ớt dần..."

"Suốt 9 ngày đêm, đồng đội và lực lượng cứu hộ đã làm mọi cách, dùng cả ống tre thông hơi và bơm sữa

qua kẽ đá, nhưng không thể cứu được các bạn. Tiếng gọi cứ nhỏ dần, nhỏ dần rồi tắt hẳn. Mùa thu năm đó,

núi rừng Trường Sơn như khoác lên màu tang tóc. 8 người bạn của chúng tôi đã hy sinh khi tuổi đời mới chỉ

18, 20. Đến tận bây giờ, mỗi lần nhớ lại, tim tôi vẫn đau như có ai cắt từng khúc."

Không chỉ có sự kiện Hang Tám Cô, hàng ngàn chiến sĩ, nữ TNXP khác đã ngã xuống trên khắp dải đất

Trường Sơn. Nhiều người không còn nguyên vẹn body, máu thịt họ hòa tan vào đất đá, cỏ cây để con đường

được giữ vững, cho những đoàn xe thẳng tiến về Sài Gòn. Tấm gương hy sinh của họ đã trở thành tượng đài

bất tử trong lòng nhân dân.

2. Ngày Chiến thắng và trở về với cuộc sống đời thường

Đầu năm 1975, Đại thắng mùa Xuân lịch sử giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Lực

lượng TNXP hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang. Bà Lê Thị Kim Cúc cùng hàng ngàn đồng đội rời chiến

trường trở về quê hương với hành trang là chiếc ba lô sờn vai, mái tóc đã thưa dần vì sốt rét rừng và những

thương tích trên thân thể.

Trở về thời bình, bà Cúc lập gia đình, trải qua những năm tháng khó khăn của thời kỳ bao cấp. Dù hoàn

cảnh kinh tế gia đình còn nhiều vất vả, bà vẫn giữ vững bản chất anh hùng của người nữ TNXP Trường Sơn

năm xưa: cần cù, nhẫn nại, tận tụy với gia đình và tích cực tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương.

Bà tham gia Hội Cựu Thanh niên xung phong, tích cực đi tìm kiếm kỷ vật, hỗ trợ đồng đội cũ có hoàn

cảnh khó khăn, vận động xây dựng nhà tình nghĩa cho các nữ cựu TNXP cô đơn. Bà Cúc tâm sự: "So với

những đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường, tôi thấy mình còn may mắn hơn rất nhiều vì được sống

sót trở về, được thấy đất nước hòa bình, được ôm con cháu trong tay. Chính vì vậy, sống làm sao cho đáng

với sự hy sinh của chị em là điều tôi luôn tự dặn lòng."

Cuộc thi Tìm hiểu Lịch sử: Câu Chuyện Thời Hoa Lửa Trang 4 / 5

CHƯƠNG IV: GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VÀ BÀI HỌC CHO THẾ HỆ TRẺ

1. Tầm vóc lịch sử của lực lượng Thanh niên xung phong

Hành trạng của bà Lê Thị Kim Cúc cùng Đại đội 554 trên Đường 20 Quyết Thắng không chỉ là câu

chuyện cá nhân, mà là ngọn thu nhỏ của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam anh hùng. Lực lượng TNXP

Trường Sơn đã chứng minh sức mạnh diệu kỳ của tinh thần yêu nước, lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc

và khả năng chịu đựng gian khổ vô bờ bến.

Họ chính là những người đã biến khẩu hiệu "Mặt đường là chiến trường", "Đánh địch mà đi, mở đường

mà tiến" thành hiện thực sinh động. Sự cống hiến của họ đã góp phần quyết định vào việc duy trì thông suốt

mạch máu giao thông chiến lược, đảm bảo hàng triệu tấn lương thực, thực phẩm, khí tài và hàng chục vạn

quân tiến vào chiến trường miền Nam, làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975.

2. Thông điệp trao gửi thế hệ mai sau

Năm tháng trôi qua, chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ. Tuyến Đường 20 Quyết Thắng năm xưa nay đã

được trải nhựa thênh thang, trở thành một phần của Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, ngập

tràn màu xanh của sự sống và du lịch. Thế nhưng, lịch sử được viết bằng máu và hoa ấy sẽ vĩnh viễn không

bao giờ phai mờ.

Đứng trước thế hệ trẻ hôm nay, bà Lê Thị Kim Cúc gửi gắm những lời tâm huyết: "Hòa bình hôm nay

không phải tự nhiên mà có. Đó là giá trị được đánh đổi bằng máu xương, bằng tuổi trẻ và sự hy sinh vô bờ

bến của biết bao thế hệ đi trước. Mong rằng các cháu thanh niên hôm nay, trong điều kiện đất nước hòa

bình, phát triển, hãy biết trân trọng giá trị đó. Hãy học tập tốt, rèn luyện tốt, cống hiến sức trẻ để xây dựng

quê hương đất nước ngày càng giàu đẹp, đàng hoàng hơn, đàng hoàng hơn đúng như mong ước của Bác

Hồ."

III. LỜI KẾT

Chiến tranh đã khép lại, những ngọn núi Trường Sơn đã xanh lại màu rừng tươi tốt, nhưng "Câu chuyện

thời hoa lửa" vẫn luôn là một bản hùng ca vang vọng mãi qua muôn thế hệ. Hình ảnh cô gái trẻ Lê Thị Kim

Cúc cùng hàng ngàn nữ TNXP cất cao tiếng hát giữa tọa độ bom đạn Đường 20 Quyết Thắng chính là biểu

tượng đẹp đẽ nhất về tâm hồn và khí phách của con người Việt Nam.

Thế hệ trẻ hôm nay và mai sau sẽ mãi khắc ghi công ơn của những người anh hùng đã ngã xuống, cũng

như những nhân chứng lịch sử đã cống hiến trọn vẹn tuổi xuân cho đất nước. Tiếp nối truyền thống thời hoa

lửa, chúng ta nguyện sống, lao động, học tập và cống hiến hết mình để giữ gìn nền độc lập, tự do và xây

dựng đất nước Việt Nam ngày càng phồn vinh, hạnh phúc.