LÊ THỊ MÙI -Những căn hầm bí mật trong khu vườn của người mẹ

Trong hoạt động bí mật ở đô thị và ven đô, một căn nhà an toàn có thể là nơi họp, cất tài liệu, nghỉ chân hoặc che giấu cán bộ. Những gia đình làm cơ sở phải duy trì vẻ sinh hoạt bình thường trong khi luôn có nguy cơ bị kiểm tra. Công việc đào hầm, bố trí lối thoát, canh gác và giữ kín thông tin đòi hỏi sự phối hợp của cả nhà, đặc biệt là người mẹ thường xuyên có mặt tại nơi ở.

Mẹ Lê Thị Mùi quê ở Mộ Đức, Quảng Ngãi, sau sinh sống tại Biên Hòa. Mẹ và chồng là ông Nguyễn Cách xây dựng gia đình đông con. Tư liệu của Đồng Nai ghi cả 10 người con đều có tham gia cách mạng; bốn người con trở thành liệt sĩ.

Ngôi nhà và khu vườn của gia đình từng được sử dụng làm nơi che giấu cán bộ. Các hầm bí mật được bố trí để bảo vệ người hoạt động và phục vụ những cuộc gặp. Mẹ không chỉ là người có con tham gia kháng chiến mà còn trực tiếp góp phần bảo vệ cơ sở bằng việc canh chừng, tổ chức sinh hoạt gia đình và giữ kín hoạt động bên trong. Sau chiến tranh, Mẹ sống tại Biên Hòa, được Nhà nước ghi nhận danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng và mất năm 2003.

Một căn hầm bí mật chỉ an toàn khi phần đời sống phía trên vẫn diễn ra tự nhiên. Người ở nhà phải quan sát người lạ, nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, chuẩn bị đường rút và không để lộ qua lời nói hoặc sinh hoạt bất thường. Đó là dạng công việc không có tiếng súng nhưng rủi ro cao vì nếu cơ sở bị phát hiện, nhiều người cùng bị ảnh hưởng.

Mẹ Lê Thị Mùi cùng gia đình đã biến chính không gian sống thành một mắt xích của mạng lưới cách mạng. Việc bốn người con hy sinh khiến câu chuyện gia đình càng cho thấy mức độ mất mát. Tuy nhiên, khi giáo dục lịch sử, không nên chỉ đếm số liệt sĩ; cần nhìn Mẹ như một người trực tiếp đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ cơ sở, giữ bí mật và nuôi dưỡng tinh thần tham gia cách mạng của cả gia đình.