Lê Thị Pha – khi tuổi xuân hóa thành bất tử

“Ôi Đất Nước sau bốn ngàn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hoá núi sông ta...”

Nguyễn Khoa Điềm đã nhìn Đất Nước từ những điều tưởng như bình dị nhất: những con người đã sống, đã yêu, đã chiến đấu và có khi gửi lại cả cuộc đời mình cho quê hương. Đất Nước không chỉ được làm nên bởi những chiến thắng vang dội hay những cái tên được ghi trong sử sách. Đất Nước còn được làm nên từ những tuổi xuân âm thầm đi qua chiến tranh, từ những con người đã lựa chọn cống hiến khi trước mắt họ còn biết bao con đường khác để đi. Trong những cuộc đời đã hóa thành một phần của núi sông ấy, có người nữ chiến sĩ Lê Thị Pha - một người con gái đã gửi trọn tuổi xuân của mình cho Tổ quốc.

Lê Thị Pha sinh năm 1942 trong một gia đình nông dân nghèo ở Củ Chi, Gia Định. Ngày 6/5/1962, khi mới 20 tuổi, chị xin nhập ngũ. Từ đó, cuộc đời người con gái ấy gắn với những năm tháng chiến đấu và công tác trên chiến trường. Chị từng công tác tại cơ quan quân sự, đơn vị quân y, căn cứ Nam; cuối năm 1968 được điều về làm Chính trị viên đơn vị nữ pháo binh của tỉnh Lâm Đồng. Năm 1971, chị về công tác tại Y2 Đại Lào, giữ chức Bí thư chi bộ. Năm 1972, trên đường đi công tác, chị và đồng đội hy sinh tại Đại Lào. Năm 1978, chị được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng nếu chỉ nhớ về Lê Thị Pha bằng những mốc thời gian, những chức vụ hay những phần thưởng, có lẽ chúng ta vẫn chưa thật sự chạm đến con người chị. Điều khiến chị trở nên gần gũi và đáng nhớ hơn cả lại nằm trong một cuốn nhật ký nhỏ, nơi một người nữ chiến sĩ giữa chiến tranh đã để lại những suy nghĩ rất đỗi chân thành về chính mình.

Sau mỗi trận đánh, chị ghi lại những việc đã làm, những điều còn thiếu sót và tự nhắc mình phải sửa chữa. Có lần, sau một trận đánh, điều khiến chị day dứt không phải là hiểm nguy vừa trải qua, mà là việc bản thân chưa đủ linh hoạt trong chỉ huy, đã bỏ lỡ một thời cơ. Những dòng chữ ấy cho thấy một Lê Thị Pha cũng có những thiếu sót, những lúc trăn trở, những điều phải tự sửa mình. Nhưng chính khả năng tự nhìn lại và không cho phép bản thân bằng lòng với những hạn chế đã làm nên một vẻ đẹp khác của người chiến sĩ. Giữa chiến trường khắc nghiệt, chị vẫn dành những khoảng lặng hiếm hoi để tự kiểm điểm, tự rèn luyện, nhắc nhở mình chống lại chủ nghĩa cá nhân, giữ gìn kỷ luật, trách nhiệm và tinh thần đoàn kết. 

Và rồi, cuộc đời ấy dừng lại ở Đại Lào.

Chị ngã xuống bên những gốc chè đang độ búp non mơn mởn.

Một người con gái đã nằm lại, trong khi bên cạnh chị, những búp chè non vẫn tiếp tục lớn lên. Chiến tranh lấy đi một cuộc đời, nhưng không thể khiến sự sống dừng lại. Lê Thị Pha đã hy sinh khi mới 30 tuổi. Tuổi xuân của chị đã thực sự dừng lại giữa chiến tranh. Chị ngã xuống, nhưng lý tưởng mà chị theo đuổi vẫn còn. Chị nằm lại, nhưng hòa bình mà chị và đồng đội chiến đấu để giành lấy đã trở thành cuộc sống của những thế hệ sau. Những mầm xanh ấy tiếp tục lớn lên từ mảnh đất đã thấm biết bao mồ hôi, nước mắt và máu của những người đi trước.

Và chúng ta hôm nay chính là một phần của mùa xanh ấy. Có thể chúng ta chưa từng biết Lê Thị Pha ngoài những dòng tư liệu, chưa từng gặp chị, chưa từng nghe giọng nói của chị. Nhưng cuốn nhật ký còn lại, những kỷ vật được lưu giữ và câu chuyện về nơi chị nằm xuống đã nối quá khứ với hiện tại. Nhờ đó, một người con gái đã sống cách chúng ta hơn nửa thế kỷ vẫn có thể đặt vào lòng người trẻ hôm nay một câu hỏi: nếu những thế hệ trước đã trao cho chúng ta cả tuổi xuân để đổi lấy hòa bình, chúng ta sẽ sống thế nào với những gì mình đang được nhận?

Một con người bất tử không phải vì họ không bao giờ rời khỏi cuộc đời, mà vì những gì họ đã sống và cống hiến vẫn tiếp tục làm cho cuộc đời tốt đẹp hơn. Lê Thị Pha đã gửi lại tuổi xuân của mình giữa “thời hoa lửa” ấy. Còn chúng ta được lớn lên trong một đất nước hòa bình, được học tập, ước mơ và tự mình lựa chọn tương lai. 

Và có lẽ, đó chính là cách một tuổi xuân hóa thành bất tử: khi sự hy sinh của một người trở thành bình yên của muôn người.