Lê Trọng Tấn - Vị tướng tiến vào Dinh Độc Lập từ hướng Đông Nam

Lê Trọng Tấn – Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh và người chỉ huy cánh quân phía Đông tiến vào Dinh Độc Lập

Trong thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ngày 30/4/1975, hình ảnh những chiếc xe tăng của Quân Giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập đã trở thành biểu tượng của thời khắc kết thúc chiến tranh, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Đằng sau khoảnh khắc lịch sử ấy là một chiến dịch được tổ chức, chỉ huy và hiệp đồng hết sức chặt chẽ, với sự tham gia của nhiều binh đoàn chủ lực trên các hướng. Trong đó, cánh quân phía Đông – tác chiến chủ yếu trên hướng Đông và Đông Nam – giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Người trực tiếp chỉ huy cánh quân này là Trung tướng Lê Trọng Tấn, đồng thời là Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Vai trò của Lê Trọng Tấn không chỉ thể hiện ở việc trực tiếp chỉ huy một cánh quân lớn tiến về Sài Gòn, mà còn ở khả năng nắm bắt thời cơ, quyết đoán thay đổi phương án tác chiến và tổ chức lực lượng tiến công thần tốc vào mục tiêu trung tâm – Dinh Độc Lập.

Từ người chỉ huy cánh quân Duyên Hải đến Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh

Trước khi bước vào Chiến dịch Hồ Chí Minh, Lê Trọng Tấn đã có bề dày kinh nghiệm chỉ huy qua nhiều chiến trường. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, ông vừa chỉ huy Chiến dịch Huế - Đà Nẵng, vừa trực tiếp tham gia xây dựng thế tiến công chiến lược về phía Nam.

Sau khi Đà Nẵng được giải phóng, lực lượng do Lê Trọng Tấn chỉ huy tiếp tục phát triển theo hướng ven biển, đánh tan các tuyến phòng thủ của quân đội Việt Nam Cộng hòa ở Phan Rang và tiến về phía Nam. Với cách đánh “tiến công trong hành tiến”, bỏ qua những vị trí phòng ngự thứ yếu để tập trung đột phá vào những mục tiêu quan trọng, cánh quân do ông chỉ huy đã nhanh chóng tạo ra sức ép lớn từ phía Đông đối với hệ thống phòng thủ Sài Gòn.

Ngày 22/4/1975, Bộ Chính trị quyết định bổ sung Trung tướng Lê Trọng Tấn làm Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh, kiêm Tư lệnh cánh quân hướng Đông. Cánh quân này gồm lực lượng chủ yếu của Quân đoàn 2 và Quân đoàn 4, cùng các đơn vị được phối thuộc. Đây là một lực lượng có sức đột kích mạnh, đặc biệt với xe tăng, pháo binh và bộ binh cơ giới.

Cánh quân phía Đông – Đông Nam và con đường mở vào Sài Gòn

Về phía Đông Nam, nhiệm vụ của Quân đoàn 2 có ý nghĩa rất quan trọng. Quân đoàn được giao đánh chiếm các khu vực Nước Trong, Long Bình, Long Thành, Nhơn Trạch, Tuy Hạ – Cát Lái, Đức Thạnh, Bà Rịa; đồng thời tổ chức pháo binh ở Nhơn Trạch để khống chế sân bay Tân Sơn Nhất và phối hợp với các hướng khác đánh chiếm Dinh Độc Lập. Quân đoàn 4 trước đó đã đánh chiếm Xuân Lộc từ ngày 9 đến 21/4, phá vỡ một trong những tuyến phòng thủ mạnh nhất ở cửa ngõ phía Đông Sài Gòn, tạo điều kiện để các lực lượng tiếp tục tiến về trung tâm.

Đây là hướng tiến công có địa hình và nhiệm vụ hết sức phức tạp. Lực lượng phía Đông còn phải vượt qua nhiều tuyến phòng thủ, đồng thời vượt các con sông Đồng Nai và Sài Gòn để tiến vào nội đô. Vì vậy, nếu chờ đến thời điểm tất cả các cánh quân cùng nổ súng theo giờ quy định thì cánh quân phía Đông có nguy cơ không kịp thời gian tiến vào trung tâm Sài Gòn.

Chính trong tình huống đó, bản lĩnh của Lê Trọng Tấn được thể hiện rõ nét.

Quyết định nổ súng sớm – một quyết định có ý nghĩa chiến lược

Theo kế hoạch ban đầu, các cánh quân sẽ đồng loạt tổng công kích vào Sài Gòn vào sáng 30/4. Tuy nhiên, căn cứ vào tình hình thực tế, Lê Trọng Tấn nhận thấy cánh quân phía Đông cần phải hành động sớm hơn. Ông đề nghị cho lực lượng của mình mở đầu trận tổng tiến công từ 18 giờ ngày 29/4, sớm hơn giờ tiến công chung khoảng 12 giờ. Đề nghị này được Bộ Tổng Tư lệnh chấp thuận.

Đây là một quyết định có ý nghĩa đặc biệt. Nó cho thấy người chỉ huy không máy móc bám vào kế hoạch đã định mà biết điều chỉnh theo diễn biến chiến trường. Lê Trọng Tấn đã nhìn thấy thời cơ: hệ thống phòng thủ của đối phương đang suy sụp nhanh chóng, các tuyến phòng ngự vòng ngoài lần lượt bị phá vỡ, trong khi tốc độ hành quân của cánh quân phía Đông cần được tận dụng tối đa.

Đêm 26/4, dưới sự chỉ huy của Lê Trọng Tấn, pháo binh Quân đoàn 2 bắt đầu đánh mạnh vào những mục tiêu đã được lựa chọn. Bộ binh và xe tăng nhanh chóng chiếm các bàn đạp quan trọng. Đến ngày 29/4, lực lượng thọc sâu của Quân đoàn 2 được lệnh tiến về phía Sài Gòn và bắt liên lạc với lực lượng đặc công, chuẩn bị đột phá vào nội đô.

Quyết định quan trọng: đưa Quân đoàn 2 đánh vào Dinh Độc Lập

Một trong những đóng góp nổi bật nhất của Lê Trọng Tấn trong những giờ phút quyết định là việc đề nghị điều chỉnh lực lượng đánh vào khu vực trung tâm.

Ngày 29/4, tình hình trên hướng tiến công của Quân đoàn 4 diễn biến phức tạp. Quân đoàn 4 gặp sự chống cự mạnh của đối phương tại Trảng Bom và Hố Nai, khiến tốc độ tiến quân bị ảnh hưởng. Trong khi đó, Sư đoàn 304 thuộc Quân đoàn 2 đã phát triển nhanh về phía Bắc cầu Biên Hòa. Trước tình hình ấy, Lê Trọng Tấn điện cho Bộ Chỉ huy Chiến dịch và Bộ Tổng Tư lệnh, đề nghị để Quân đoàn 2 thay Quân đoàn 4 đảm nhiệm hướng tiến công vào khu trung tâm, với mục tiêu chủ yếu là Dinh Độc Lập. Đề nghị này được chấp thuận.

Quyết định ấy có thể xem là một trong những dấu ấn quan trọng nhất của Lê Trọng Tấn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh. Ông đã đánh giá đúng tương quan lực lượng, tốc độ tiến quân và khả năng đột phá của Quân đoàn 2, từ đó lựa chọn lực lượng phù hợp nhất cho nhiệm vụ đánh vào mục tiêu chính trị - quân sự quan trọng nhất của chính quyền Sài Gòn.

Nói cách khác, vai trò của Lê Trọng Tấn không chỉ là “điều quân đánh trận”, mà còn là khả năng xác định đúng lực lượng, đúng thời điểm và đúng mục tiêu để biến ưu thế chiến trường thành thắng lợi quyết định.

Những giờ phút cuối cùng tại Dinh Độc Lập

Sáng 30/4/1975, các đơn vị thuộc cánh quân phía Đông tiếp tục thần tốc tiến vào Sài Gòn. Quân đoàn 2, với lực lượng tăng thiết giáp và bộ binh cơ giới làm mũi đột kích, tiến thẳng về các mục tiêu trung tâm.

Khoảng 11 giờ ngày 30/4, các xe tăng của Lữ đoàn 203 thuộc Quân đoàn 2 tiến vào khu vực Dinh Độc Lập. Những chiếc xe tăng tiến qua cổng dinh, lực lượng Quân Giải phóng nhanh chóng chiếm giữ các vị trí bên trong. Tổng thống Dương Văn Minh cùng nội các chính quyền Sài Gòn bị bắt và sau đó tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Khoảng 11 giờ 30, chiến thắng được xác lập, đánh dấu sự toàn thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là Lê Trọng Tấn không phải là người trực tiếp lái xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập. Ông là Phó Tư lệnh Chiến dịch và Tư lệnh cánh quân hướng Đông, người chịu trách nhiệm chỉ huy một lực lượng lớn trên hướng tiến công quyết định. Những người trực tiếp tiến vào Dinh Độc Lập là cán bộ, chiến sĩ của các đơn vị thuộc Quân đoàn 2, đặc biệt là lực lượng tăng thiết giáp, bộ binh và các đơn vị thọc sâu.

Vì vậy, khi nói Lê Trọng Tấn gắn với lực lượng tiến vào Dinh Độc Lập, cần hiểu đúng vai trò của ông ở cấp độ chỉ huy chiến dịch: ông là người tổ chức, điều hành và quyết định hướng sử dụng lực lượng, chứ không phải người trực tiếp có mặt trên chiếc xe tăng tiến vào dinh.

Dấu ấn của một vị tướng trên hướng tiến công quyết định

Thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều cánh quân và nhiều cấp chỉ huy. Tuy nhiên, cánh quân phía Đông do Lê Trọng Tấn chỉ huy có một vị trí đặc biệt: đây là lực lượng mở đầu trận tổng tiến công vào Sài Gòn từ chiều 29/4, phát triển nhanh vào nội đô và là lực lượng tiến vào Dinh Độc Lập.

Vai trò nổi bật của Lê Trọng Tấn có thể khái quát ở ba điểm: nắm bắt thời cơ, quyết đoán về tác chiến và tập trung lực lượng vào mục tiêu quyết định. Từ việc thúc đẩy cánh quân tiến công sớm hơn dự kiến, tổ chức hành tiến thần tốc, đến việc đề nghị đưa Quân đoàn 2 thay Quân đoàn 4 đánh vào khu trung tâm và Dinh Độc Lập, ông đã thể hiện rõ phẩm chất của một người chỉ huy có khả năng biến những thay đổi trên chiến trường thành quyết định tác chiến kịp thời.

Khoảnh khắc xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975 vì thế không chỉ là hình ảnh của một đơn vị hay một vài chiến sĩ. Đằng sau hình ảnh ấy là cả một hệ thống chỉ huy và hiệp đồng tác chiến. Trong hệ thống đó, Lê Trọng Tấn giữ một vai trò đặc biệt quan trọng: Phó Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh, Tư lệnh cánh quân phía Đông – Đông Nam, người đã trực tiếp chỉ huy hướng tiến công đưa lực lượng Quân đoàn 2 vào trung tâm Sài Gòn và thực hiện nhiệm vụ đánh chiếm Dinh Độc Lập – mục tiêu trọng yếu cuối cùng của chiến dịch.

Chính những quyết định nhanh chóng, chính xác trong những ngày cuối tháng 4/1975 đã góp phần làm nên tốc độ và sức mạnh của cuộc tổng tiến công, đưa chiến dịch đến thắng lợi trọn vẹn vào trưa 30/4/1975.