Lê Trường Giang - Cựu chiến binh

Nỗi đau người lính

Bữa cơm chiều hôm ấy, ánh nắng cuối ngày rọi nghiêng qua khung cửa, lấp lánh trên mái tóc bạc phơ của ông. Tôi vẫn nhớ rõ, khi mẹ đang chan canh, ông đặt đũa xuống, nhìn xa xăm rồi khẽ nói: “Ngày đó, nếu tao không bị thần kinh, chắc giờ tao đã cống hiến được nhiều hơn rồi.” Câu nói nghe nhẹ tênh, mà tôi thấy có gì đó nặng nề, như một vết thương cũ vừa nhói lại.

Ông tôi giỏi lắm hay đàn hát và sửa đồ rất giỏi, có cái tủ quần áo cũ tưởng vứt đi rồi mà ông còn mang ra sửa lại thành tủ kính đựng chén nhìn rất sang trọng. Hồi bé tôi còn thường thấy ông vẽ vời, có lần ông vẽ hẳn một chiếc máy bay tên gì thì tôi đã không còn nhớ nhưng tôi nhớ ánh mắt ông sáng rực lên khi nói về nó, về chiếc máy bay mà ông bảo đã từng cùng đồng đội đánh hạ hoặc lau đi lau lại tấm huân chương cũ. Tôi không hiểu nhiều về chiến tranh, chỉ biết ông từng là người lính chống Mỹ, đi qua bao miền đất đầy bom đạn. Hồi nhỏ, tôi từng hỏi ông “Có sợ chết không?”, ông chỉ cười: “Khi đó ai cũng sợ, nhưng không ai dám nói.” Hôm ấy, có lẽ vì lòng ông đang dậy sóng, ông kể tôi nghe nhiều về chuyện của ông. Ông nói hồi còn trong đơn vị, sau một trận đánh lớn, ông bị sức ép bom nặng đến mức đầu óc choáng váng suốt nhiều tháng. Cấp trên thương tình cho ông về điều trị, rồi ông dần trở thành “người dự bị”, không còn được ra trận. “Ông cứ nghĩ sẽ quay lại được, nhưng càng ngày càng thấy mọi thứ rời xa mình,” ông nói, giọng chậm rãi, như đang kể chuyện của ai khác. Ông từng được hứa sẽ cấp giấy thương binh, để có trợ cấp, để ghi nhận công lao. Người hứa với ông sau này lại mắc bệnh tâm thần nặng, chẳng thể ký nổi giấy tờ. “Thế là coi như trôi luôn. Không giấy tờ, không chế độ. Mấy chục năm qua, chỉ sống bằng đồng lương hưu ít ỏi,” ông cười, nhưng tôi thấy được sự tự giễu chắc ông cũng tiếc nếu lúc đấy kiên quyết đòi lấy giấy sớm hơn thì chắc giờ lương ông nội tôi sẽ được cỡ ông ngoại. Tôi nhìn bàn tay ông – to rộng, chai sần, nhưng vẫn đầy mạnh mẽ – cảm thấy có phần nuối tiếc cho ông. Có lẽ nỗi đau lớn nhất của người lính không phải là vết thương trên thân thể, mà là vết thương trong tâm trí. Ông không oán trách ai, nhưng mỗi khi nhìn thấy tin tức về những người được phong danh hiệu, được tôn vinh, tôi thấy ông có vẻ hơi trầm mặc. Ông bảo: “Cũng phải thôi, người ta còn nhớ được bao nhiêu khuôn mặt trong chiến tranh?” Câu nói khiến tôi nghẹn ngào. Nhưng ông tôi không hề gục ngã. Dù trí nhớ đôi lúc lẫn lộn, ông vẫn cố dạy tôi từng điều nhỏ: cách đối nhân xử thế, cách giữ lòng ngay thẳng. Ông bảo, sống làm người tốt, đó mới là phần thưởng lớn nhất mà người lính thật sự cần giữ.

Những năm gần đây, Nhà nước có thêm nhiều chính sách mới. Mấy chú cán bộ xã đến thăm, hỏi thăm, rồi làm hồ sơ hỗ trợ cho ông. Ông nhận khoản trợ cấp nhỏ, mua được cái Tivi mới to hơn, tối nào cũng ngồi xem tin tức. Tôi thấy trong ánh mắt ông có chút an yên hơn trước, như nỗi uất nghẹn năm nào đã tan ra theo từng làn gió chiều. Mỗi lần nhìn ông, tôi vẫn nhớ lời mẹ nói: “Thế hệ của ông đã hi sinh cả tuổi trẻ để mình được sống yên bình.” Tôi hiểu, nỗi đau của ông – và của bao người lính khác – không chỉ nằm trong quá khứ, mà còn là vết hằn trong ký ức của cả dân tộc. Nhưng bên dưới lớp đau thương ấy, vẫn có một dòng chảy âm thầm của lòng nhân hậu, của niềm tin vào sự bù đắp muộn màng mà ấm áp. Chiều nay, khi ông lại ngồi bên hiên, nắng vàng rải trên vai, tôi thấy mình muốn khắc ghi hình ảnh ấy mãi. Ông không còn là người lính cầm súng trên chiến trường, mà là người lính của ký ức, của sự kiên cường và bao dung. Tôi hiểu, chiến tranh có thể cướp đi sức khoẻ, danh vị, và những tờ giấy công nhận, nhưng không thể lấy đi phẩm giá của ông – người đã sống trọn với niềm tin và nghĩa tình. Trong ánh chiều, đôi mắt ông như ánh lên giọt nước của ký ức, nhưng cũng lấp lánh niềm bình yên.