LÊ VĂN DỴ – NGƯỜI LÍNH VỚI CÂU NÓI TRỞ THÀNH LỜI CA

1. Một người lính bình dị

Lê Văn Dỵ (1926–1970) là một chiến sĩ trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp và sau này tiếp tục chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân yêu nước tại vùng Phúc Yên, nay thuộc Hà Nội. Đầu năm 1945, khi chưa đầy 20 tuổi, Lê Văn Dỵ tham gia du kích và sau đó trở thành chiến sĩ giải phóng quân.

Trong những năm đầu kháng chiến, ông tham gia nhiều trận đánh ở khu vực Vĩnh Yên – Bạch Hạc – Việt Trì. Tháng 3/1948, ông được kết nạp Đảng. Từ một thanh niên nông dân, Lê Văn Dỵ từng bước trưởng thành trong môi trường chiến đấu và sau đó trở thành cán bộ chỉ huy đơn vị.

2. Người đại đội trưởng của Điện Biên Phủ

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Lê Văn Dỵ là Đại đội trưởng Đại đội 811, Tiểu đoàn 888, Trung đoàn 176, Đại đoàn 316. Đơn vị của ông tham gia chiến đấu tại khu vực đồi C1 – một trong những điểm cao diễn ra những trận đánh vô cùng ác liệt trong chiến dịch.

C1 là một vị trí quan trọng. Cuộc chiến giành giật cao điểm này diễn ra quyết liệt, kéo dài và đòi hỏi bộ đội phải có sức chịu đựng, ý chí và tinh thần chiến đấu rất cao. Lê Văn Dỵ cùng đơn vị của mình trực tiếp tham gia phòng ngự và tiến công tại đây. Sau này, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2008.

3. “Đâu có giặc là ta cứ đi”

Nhưng điều khiến tên tuổi Lê Văn Dỵ được nhiều người biết đến lại không bắt đầu từ một chiến công quân sự cụ thể. Đó là một câu nói rất ngắn.

Trong Chiến dịch Đông – Xuân 1953–1954, khi bộ đội hành quân bí mật lên Tây Bắc, nhiều người không biết điểm đến cuối cùng. Trên đường hành quân, trước những thắc mắc về việc sẽ đi đâu, Lê Văn Dỵ đã nói một câu giản dị: “Đời chúng ta đâu có giặc là ta cứ đi.”

Câu nói ấy thể hiện một tâm thế rất đặc trưng của người lính cách mạng. Họ không hỏi mình sẽ được hưởng gì, không đòi hỏi con đường phía trước dễ dàng hay khó khăn. Khi đất nước cần, có nhiệm vụ thì đi. Chính sự giản dị ấy đã gây ấn tượng mạnh với nhạc sĩ Đỗ Nhuận.

4. Từ một câu nói thành một bài hát

Đỗ Nhuận đã lấy chính câu nói của Lê Văn Dỵ làm cảm hứng sáng tác ca khúc “Hành quân xa”. Bài hát ra đời trong thời kỳ chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ và nhanh chóng trở thành một hành khúc quen thuộc của bộ đội.

Điều đáng nói là Lê Văn Dỵ khi nói câu ấy có lẽ không thể hình dung rằng nhiều thập kỷ sau, lời nói của mình sẽ trở thành một câu hát được nhiều thế hệ biết đến. Một câu nói trong cuộc hành quân đã vượt khỏi hoàn cảnh cụ thể để trở thành biểu tượng cho tinh thần sẵn sàng lên đường của người lính.

5. C1 – nơi câu nói được chứng minh bằng hành động

Câu nói “đâu có giặc là ta cứ đi” không phải là một khẩu hiệu được nói ra trong hoàn cảnh yên bình. Nó được nói bởi một người lính đang trên đường tới chiến trường và sau đó chính người nói đã chiến đấu ở một trong những điểm nóng nhất của Điện Biên Phủ.

Lê Văn Dỵ chỉ huy đơn vị chiến đấu tại C1. Những trận đánh ở đây vô cùng ác liệt, và đơn vị của ông phải trải qua những ngày chiến đấu căng thẳng. Chính vì thế, câu nói của ông càng có ý nghĩa: nó không phải lời nói để động viên người khác trong lúc khó khăn, mà là quan niệm sống mà bản thân ông đã thực hiện.

6. Một câu nói rất nhỏ trong một chiến dịch rất lớn

Điện Biên Phủ là một chiến dịch có quy mô lớn, với hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và dân công tham gia. Lịch sử thường ghi nhớ những quyết định chiến lược, những trận đánh và những người chỉ huy. Nhưng chiến thắng ấy cũng được tạo nên từ vô số hành động nhỏ của từng người lính.

Lê Văn Dỵ là một trong những con người như vậy. Một câu nói của ông đã được Đỗ Nhuận giữ lại bằng âm nhạc. Một người lính bình dị đã để lại dấu ấn không chỉ bằng những gì ông làm trên chiến trường mà còn bằng một câu nói trở thành lời ca.

7. Một người lính đi qua hai cuộc kháng chiến

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Lê Văn Dỵ tiếp tục phục vụ trong quân đội. Ông không dừng lại ở những thành tích của cuộc kháng chiến chống Pháp mà tiếp tục chiến đấu trong giai đoạn chống Mỹ.

Ông hy sinh năm 1970, khi cuộc chiến tranh vẫn đang diễn ra ác liệt. Năm 2008, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp và sự hy sinh của ông.

8. Khi lịch sử được kể bằng một bài hát

Có những người anh hùng được nhớ đến qua tượng đài, có người qua những chiến thắng lớn, có người qua những trang sách. Lê Văn Dỵ lại được nhiều thế hệ biết đến qua một bài hát.

Mỗi khi “Hành quân xa” vang lên, người nghe có thể chỉ nhớ đến giai điệu hào hùng và câu hát quen thuộc. Nhưng phía sau câu hát ấy là hình ảnh một người đại đội trưởng đã từng hành quân trong chiến dịch Đông – Xuân, chiến đấu tại Điện Biên Phủ và sau đó tiếp tục cống hiến cho quân đội.

Đó cũng là một cách rất đặc biệt để lịch sử được lưu giữ. Nghệ thuật đã giúp một câu nói bình dị của người lính vượt khỏi thời điểm mà nó được nói ra, để trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ.

9. “Có giặc là ta cứ đi” – tinh thần của một thế hệ

Ngày nay, chúng ta không còn phải hành quân vào những chiến trường như thế hệ Lê Văn Dỵ. Nhưng tinh thần trong câu nói của ông vẫn có thể được hiểu theo nghĩa rộng hơn: khi Tổ quốc, cộng đồng và nhân dân cần, người trẻ phải biết đứng lên nhận trách nhiệm.

Một thế hệ đã đi qua chiến tranh bằng những câu nói rất giản dị. Họ không có những bài diễn văn dài, cũng không cần những lời lẽ cầu kỳ. Họ chỉ nói một câu, rồi biến câu nói ấy thành hành động.

Lê Văn Dỵ đã để lại một dấu ấn đặc biệt: từ một câu nói trên đường hành quân, ông trở thành nguyên mẫu của một trong những hình tượng đẹp trong âm nhạc cách mạng. Nếu Đỗ Nhuận là người dùng âm nhạc để ghi lại tinh thần Điện Biên, thì Lê Văn Dỵ chính là một trong những người lính đã tạo nên tinh thần ấy bằng chính cuộc đời mình.