Lê Văn Hưu – Nhà sử học vĩ đại và người đặt nền móng cho biên niên sử Việt Nam
Trong kho tàng di sản văn hóa của dân tộc, việc ghi chép lại nguồn cội, hành trình dựng nước và giữ nước có vai trò vô cùng thiêng liêng. Người đã đặt những viên gạch đầu tiên, khai sinh ra nền sử học chính thống của nước nhà bằng một tác phẩm vĩ đại chính là Danh nhân Lê Văn Hưu.
Lê Văn Hưu (1230 – 1322) sinh ra tại làng Phủ Lý, nay thuộc xã Thiệu Đạo, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Sinh vào thời kỳ triều Trần đang bước vào giai đoạn hưng thịnh, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thần đồng, thông minh tột đỉnh và có chí hướng lớn đối với văn hóa, lịch sử nước nhà. Năm 27 tuổi (1256), dưới thời vua Trần Thái Tông, ông tham gia khoa thi Thái học sinh và xuất sắc đỗ Bảng nhãn (đứng thứ hai toàn quốc, khi đó chưa lấy trạng nguyên).
Sự nghiệp vĩ đại nhất gắn liền với tên tuổi Lê Văn Hưu chính là công trình biên soạn bộ sử chính thống đầu tiên của nước ta:
Tác giả của bộ "Đại Việt sử ký": Năm 1272, theo lệnh của vua Trần Thánh Tông, Lê Văn Hưu đã hoàn thành và dâng lên triều đình bộ Đại Việt sử ký gồm 30 quyển. Đây là bộ quốc sử có quy mô lớn đầu tiên của Việt Nam, ghi chép lại toàn bộ lịch sử nước ta từ thời Triệu Đà (năm 207 TCN) cho đến thời điểm nhà Trần lên ngôi (năm 1224).
Đặt nền móng cho phương pháp biên sử khoa học: Dù bộ sách gốc nay đã thất lạc (sau này được Ngô Sĩ Liên kế thừa và phát triển thành Đại Việt sử ký toàn thư), nhưng những nguyên tắc biên soạn nghiêm túc, khách quan, trung thực và sắc sảo của Lê Văn Hưu vẫn được lưu giữ. Ông không chỉ chép sự kiện mà còn đưa ra những lời bình luận sâu sắc, đánh giá công tội rạch ròi của các nhân vật lịch sử, qua đó rút ra bài học xương máu về đạo trị nước và lòng yêu nước.
Bậc đại thần tài đức vẹn toàn: Không chỉ là nhà sử học, ông còn giữ nhiều trọng trách quan trọng trong triều đình nhà Trần như Hàn lâm viện Học giả, Kinh diên Giản nghị đại phu, trực tiếp tham gia giảng dạy cho các hoàng tử và đóng góp nhiều kế sách giúp triều đình củng cố quốc phòng, phát triển kinh tế.
Khi qua đời, Lê Văn Hưu được triều đình và nhân dân vô cùng kính trọng, lập đền thờ tại quê nhà. Cuộc đời và tác phẩm của ông mãi là ngọn hải đăng soi sáng cho các thế hệ sử gia đời sau.
Nhìn lại cuộc đời Lê Văn Hưu, thế hệ hôm nay luôn kính cẩn nghiêng mình trước một trí tuệ uyên bác, người đã thắp lên ngọn lửa gìn giữ và tôn vinh dòng chảy lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.
