Lê Văn Nhuận
1. NĂM 1930 – MỘT THỜI ĐẠI MỚI
Đầu năm 1930, lịch sử Việt Nam bước vào một giai đoạn mới.Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập.Đối với nhiều thanh niên yêu nước lúc bấy giờ, sự kiện này mở ra một con đường đấu tranh có tổ chức.Lê Văn Nhuận cũng nằm trong thế hệ thanh niên ấy.Sau những năm tìm hiểu và tham gia phong trào, ông từng bước trở thành một cán bộ cách mạng.Đến giữa năm 1930, ông đã trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên của Đảng.Từ đây, cuộc đời ông gắn chặt hơn với phong trào cách mạng đang phát triển mạnh mẽ.
2. KHÔNG KHÍ CÁCH MẠNG SÔI ĐỘNG
Những năm 1930–1931, phong trào cách mạng lan rộng ở nhiều địa phương.Công nhân đấu tranh.Nông dân đấu tranh.Thanh niên tham gia các tổ chức cách mạng.Những truyền đơn được bí mật phát hành.Những cuộc mít tinh, biểu tình diễn ra.Tại Hải Phòng, phong trào công nhân và hoạt động của các tổ chức Đảng phát triển mạnh. Đảng bộ Hải Phòng ra đời tháng 4/1930 và sử dụng báo chí cách mạng như một phương tiện tuyên truyền, tổ chức phong trào.Đó là một môi trường đầy thử thách đối với những người cán bộ trẻ.
3. HẢI PHÒNG – MỘT ĐỊA BÀN ĐẶC BIỆT
Hải Phòng khi ấy là một thành phố cảng.Nơi đây tập trung đông công nhân.Nhà máy.Bến cảng.Khu lao động.Các cơ sở công nghiệp.Chính vì thế, Hải Phòng trở thành một trong những trung tâm quan trọng của phong trào công nhân.Hoạt động cách mạng ở đây đòi hỏi người cán bộ phải gần gũi với công nhân, hiểu cuộc sống của họ và tổ chức phong trào một cách bí mật.
4. NGƯỜI THANH NIÊN LÊ VĂN NHUẬN
Lê Văn Nhuận lúc ấy vẫn còn tương đối trẻ.Nhưng ông đã trải qua những năm tháng hoạt động và tích lũy kinh nghiệm.Từ một thanh niên Quảng Trị rời quê năm 1925, ông đã trở thành một cán bộ cách mạng.Những năm tháng hoạt động đã dạy ông một điều:Muốn thay đổi xã hội, không thể chỉ có nhiệt huyết.Cần có tổ chức.Cần có phương pháp.Cần có sự gắn bó với quần chúng.
5. NHỮNG NGƯỜI CÔNG NHÂN
Ở Hải Phòng, người cán bộ cách mạng có cơ hội tiếp xúc với đông đảo công nhân.Họ làm việc trong các nhà máy.Làm việc ở cảng.Làm việc trong những điều kiện khó khăn.Đối với phong trào cách mạng, công nhân là một lực lượng quan trọng.Vì vậy, việc tuyên truyền và tổ chức công nhân trở thành nhiệm vụ quan trọng của những người cán bộ Đảng.
6. NHỮNG TỜ BÁO BÍ MẬT
Trong điều kiện hoạt động bí mật, một tờ báo có thể trở thành một "người truyền tin".Báo chí cách mạng được in và phát hành bí mật.Tại Hải Phòng, trong những năm 1930–1931 xuất hiện nhiều ấn phẩm cách mạng, trong đó có các tờ như Đồng lòng, Bồi bếp, Simoong, Xe goòng.Những tờ báo ấy không chỉ đưa tin.Chúng còn tuyên truyền tư tưởng cách mạng, cổ vũ đấu tranh và kết nối những người cùng chí hướng.
7. MỘT CÔNG VIỆC KHÔNG ĐƯỢC PHÉP SAI
Hoạt động bí mật có nghĩa là mọi việc đều phải hết sức cẩn thận.Một cuộc gặp không đúng địa điểm có thể khiến cả cơ sở bị lộ.Một tài liệu bị phát hiện có thể dẫn đến bắt bớ.Một người bị theo dõi có thể kéo theo nhiều người khác.Những người cán bộ phải luôn ý thức rằng họ đang hoạt động trong vòng vây của mật thám.
8. PHONG TRÀO NGÀY CÀNG MẠNH
Đến năm 1931, phong trào đấu tranh tiếp tục phát triển.Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc Kỳ chủ trương phát động phong trào quần chúng đấu tranh mạnh mẽ tại Hà Nội và Hải Phòng nhân dịp Quốc tế Lao động 1/5/1931.Lê Duẩn được giao trách nhiệm lãnh đạo, tổ chức cuộc đấu tranh tại các xí nghiệp công nghiệp và khu lao động ở Hải Phòng.Đây là một nhiệm vụ quan trọng đối với một cán bộ trẻ.
9. TRƯỚC NGÀY 1 THÁNG 5
Ngày Quốc tế Lao động đang đến gần.Không khí đấu tranh tại Hải Phòng ngày càng căng thẳng.Các cơ sở cách mạng chuẩn bị hoạt động.Công nhân được vận động.Các tổ chức bí mật tăng cường liên lạc.Trong hoàn cảnh ấy, Lê Duẩn và các đồng chí của mình phải làm việc hết sức khẩn trương.Nhưng họ cũng biết rằng mật thám Pháp đang ráo riết truy lùng các cán bộ cách mạng.
10. VÒNG VÂY KHÉP LẠI
Ngày 20 tháng 4 năm 1931.Tại một ngôi nhà ở số 8, ngõ Quảng Lạc, Hà Nội, thực dân Pháp tiến hành bắt giữ Lê Duẩn cùng một số cán bộ trong Ban Tuyên huấn Xứ ủy Bắc Kỳ.Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, sau khi bị bắt, ông bị giam tại Sở Mật thám Đông Dương rồi đưa về Nhà tù Hỏa Lò.Con đường hoạt động tự do của người thanh niên cách mạng tạm thời khép lại.Nhưng một cuộc đấu tranh khác bắt đầu.
11. CÁNH CỬA NHÀ TÙ
Nhà tù Hỏa Lò là nơi thực dân Pháp giam giữ nhiều người yêu nước và chiến sĩ cách mạng.
Đối với Lê Duẩn, đây là lần đầu tiên ông phải đối diện trực tiếp với chế độ nhà tù thuộc địa.Không còn những cuộc họp bí mật.Không còn những chuyến đi vận động quần chúng.Không còn những công việc thường ngày.Thay vào đó là:Song sắt.Cùm chân.Thẩm vấn.Áp lực.Nhưng nhà tù không đồng nghĩa với việc lý tưởng biến mất.
12. NHỮNG NGƯỜI ĐỒNG CHÍ TRONG NHÀ TÙ
Tại Hỏa Lò, Lê Duẩn gặp lại nhiều người đồng chí từng hoạt động cách mạng.Trong số đó có những cái tên như Nguyễn Tạo, Nguyễn Tuân Thức, Ngô Đình Mẫn, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu, Khuất Duy Tiến và nhiều người khác.Nhà tù trở thành nơi những người cách mạng tiếp tục động viên nhau.Bên ngoài là kẻ thù.Bên trong là những người cùng chung lý tưởng.
13. MỘT PHIÊN TÒA
Ngày 15 tháng 11 năm 1931, Hội đồng Đề hình của thực dân Pháp xét xử 102 tù nhân, trong đó có 86 chiến sĩ cộng sản.Lê Duẩn bị kết án 20 năm cầm cố.Một bản án rất nặng.Ông mới ngoài hai mươi tuổi.Cuộc đời phía trước đáng lẽ còn rất dài.Nhưng giờ đây, trước mặt ông là những năm tháng tù đày.
14. HAI MƯƠI NĂM
Hai mươi năm.Đối với một người trẻ, đó gần như là cả một quãng đời.Hai mươi năm có thể là thời gian để học tập.Để xây dựng gia đình.Để làm nghề.Để sống một cuộc sống bình thường.Nhưng bản án ấy đã tước đi tự do của Lê Duẩn.Tuy nhiên, nó không thể xóa bỏ niềm tin chính trị mà ông đã lựa chọn.
15. CHUYẾN ĐI VỀ PHÍA BIỂN
Giữa tháng 12 năm 1931, thực dân Pháp đưa 75 tù nhân, phần lớn là chiến sĩ cộng sản, từ Hà Nội xuống Hải Phòng để đày ra Côn Đảo.Lê Duẩn nằm trong số những người bị đưa đi.Cùng đoàn có các đồng chí Khuất Duy Tiến, Lê Thanh Nghị, Trần Quý Kiên, Nguyễn Tuân Thức...Một lần nữa, Hải Phòng xuất hiện trong cuộc đời ông.Nhưng lần này không phải với tư cách một cán bộ hoạt động cách mạng.Mà là một người tù.
16. NHÀ LAO HẢI PHÒNG
Đoàn tù được đưa vào Nhà lao Hải Phòng.Họ chờ một chuyến tàu để ra Côn Đảo.Nhưng con tàu chưa đến.Những người tù phải ở lại nhà lao.Tư liệu tiểu sử ghi lại rằng họ bị cùm chân trong thời gian dài rồi lại bị đưa về Hỏa Lò.Cuộc hành trình ra Côn Đảo vì thế không diễn ra ngay.
17. NHỮNG NGƯỜI TÙ KHÔNG CHỊU KHUẤT PHỤC
Trong nhà lao, những người tù chính trị vẫn duy trì tinh thần đấu tranh.Một trong những câu chuyện được ghi lại trong tư liệu tiểu sử là cuộc vượt ngục của người tù Nguyễn Thành Long vào đêm 20 tháng 12 năm 1931.Những người tù đã phối hợp giúp ông vượt qua mái nhà tù.Sau khi phát hiện có người trốn, cai ngục cùm chân những người còn lại.Câu chuyện cho thấy một điều:Nhà tù có thể giam giữ thân thể, nhưng rất khó khuất phục tinh thần của những người tin vào lý tưởng của mình.
18. TỪ NHÀ TÙ ĐẾN "TRƯỜNG HỌC" ĐẶC BIỆT
Nhà tù là nơi đau khổ.Nhưng đối với những người cộng sản bị giam cầm, đó cũng trở thành nơi học tập và rèn luyện.Họ trao đổi kinh nghiệm.Tranh luận về đường lối.Giúp đỡ nhau.Giữ gìn tinh thần đoàn kết.Đối với Lê Duẩn, những năm tháng tù đày sau này sẽ trở thành một phần quan trọng trong quá trình trưởng thành về chính trị.
19. MỘT NGƯỜI TRẺ ĐỐI DIỆN VỚI THỬ THÁCH LỚN
Nếu nhìn lại chặng đường từ năm 1925 đến năm 1931, chỉ trong sáu năm, cuộc đời Lê Duẩn đã thay đổi rất nhiều.Năm 1925:Một thanh niên rời quê.Năm 1928:Tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.Năm 1930:Trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên của Đảng.Năm 1931:Lãnh đạo phong trào ở Hải Phòng và bị bắt.Đó là một hành trình đầy biến động.
20. KHÔNG CÒN LÀ CẬU BÉ BÍCH LA
Cậu bé Lê Văn Nhuận của Bích La giờ đây đã trở thành một người chiến sĩ cách mạng.Ông đã rời xa mái nhà tuổi thơ.Đã đi qua những thành phố xa lạ.Đã làm việc trong những cơ sở bí mật.Đã đứng giữa phong trào công nhân.Và giờ đây đang ở phía sau song sắt.Nhưng chính những thử thách ấy lại mở ra một chương mới trong cuộc đời ông.
21. NHỮNG NĂM THÁNG PHÍA TRƯỚC
Bản án 20 năm không phải là dấu chấm hết.Nó chỉ là khởi đầu của một thời kỳ mới.Lê Duẩn sẽ còn phải trải qua nhiều năm tù đày.Sẽ phải đối diện với bệnh tật, đói rét và sự khắc nghiệt của nhà tù thuộc địa.Nhưng ông cũng sẽ tiếp tục học tập, rèn luyện và giữ liên hệ với những người đồng chí.Sau này, ông sẽ trở lại hoạt động cách mạng.Và những trải nghiệm trong tù sẽ trở thành một phần quan trọng trong hành trình của ông.
22. BÀI HỌC VỀ SỰ KIÊN ĐỊNH
Câu chuyện của Lê Duẩn trong những năm 1930–1931 cho thấy một điều:Lựa chọn một lý tưởng là bước đầu.Giữ được lý tưởng trước thử thách mới là điều khó khăn.Ở tuổi ngoài hai mươi, Lê Duẩn phải đối diện với một bản án 20 năm.Nhưng ông không từ bỏ con đường mình đã lựa chọn.
23. NHÌN LẠI TỪ HÔM NAY
Ngày nay, khi nhìn lại những năm tháng ấy, chúng ta có thể thấy lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những sự kiện lớn.Lịch sử còn được tạo nên bởi những con người trẻ tuổi.Những người dám lựa chọn.Dám hành động.Dám chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.Lê Duẩn là một trong những người như vậy.
24. TỪ SONG SẮT ĐẾN NHỮNG TRANG LỊCH SỬ TIẾP THEO
Nhà tù tưởng như đã khép lại tương lai của một người thanh niên.Nhưng lịch sử chưa kết thúc.Sau những năm tháng tù đày, Lê Duẩn sẽ trở lại với phong trào cách mạng.Ông sẽ hoạt động ở nhiều địa bàn.Đảm nhận nhiều trọng trách.Và từng bước trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo quan trọng của Đảng.Nhưng trước khi có những cương vị ấy, ông đã phải đi qua một "trường học" đặc biệt:Nhà tù thực dân.
25. LỜI KẾT: CÁNH CỬA KHÉP LẠI, MỘT CHƯƠNG MỚI MỞ RA
Ngày 20 tháng 4 năm 1931, Lê Duẩn bị bắt.Ngày 15 tháng 11 năm ấy, ông nhận bản án 20 năm.Một người thanh niên ngoài hai mươi tuổi phải đối mặt với những năm tháng tù đày.Nhưng nếu lịch sử chỉ nhìn vào bản án, chúng ta sẽ bỏ qua điều quan trọng hơn:Ông đã phản ứng như thế nào trước nghịch cảnh.Nhà tù có thể lấy đi tự do.Nhưng không nhất thiết lấy đi niềm tin.Hỏa Lò có thể đóng cửa đối với người tù.Nhưng phía sau cánh cửa ấy vẫn có những người tiếp tục học tập, đoàn kết và đấu tranh.Với Lê Duẩn, những năm tháng ấy sẽ trở thành một phần của quá trình rèn luyện lâu dài.
Năm 1931, một cánh cửa nhà tù khép lại trước người thanh niên Lê Duẩn. Nhưng lịch sử chưa khép lại với ông.Phía trước còn là những năm tháng khắc nghiệt hơn:Những nhà tù, những cuộc đấu tranh và hành trình trở lại với cách mạng.
