Lê Văn Phượng – Từ người lính Đường Lâm đến pháo thủ trên chiếc xe tăng lịch sử 390

1. Người lính Đường Lâm nhập ngũ năm 1965

Lê Văn Phượng sinh năm 1945 tại Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội. Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt, ông nhập ngũ và được đào tạo trong lực lượng Tăng thiết giáp.

Những năm tiếp theo đưa người lính trẻ đến nhiều chiến trường. Năm 1970, ông tham gia chiến đấu tại Đường 9 – Nam Lào. Đến năm 1972, ông làm trợ lý kỹ thuật cùng đơn vị vào chiến trường Thừa Thiên Huế. Công việc kỹ thuật khiến ông không chỉ phải biết sử dụng vũ khí mà còn phải nắm được tình trạng của những cỗ máy chiến đấu mà đơn vị sử dụng.

Đó cũng là nền tảng để sau này ông đảm nhiệm vị trí Phó đại đội trưởng kỹ thuật.

2. Từ cán bộ kỹ thuật trở thành pháo thủ số 2

Trong đội hình Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn 203, Lê Văn Phượng giữ nhiệm vụ Phó đại đội trưởng kỹ thuật kiêm pháo thủ số 2.

Kíp xe 390 ngày ấy gồm bốn người: Trung úy Vũ Đăng Toàn, Chính trị viên đại đội kiêm trưởng xe; Trung sĩ Ngô Sỹ Nguyên, pháo thủ số 1; Thiếu úy Lê Văn Phượng, Phó đại đội trưởng kỹ thuật kiêm pháo thủ số 2; và Trung sĩ Nguyễn Văn Tập, lái xe.

Lê Văn Phượng trở thành pháo thủ số 2 của chiếc 390 trong hoàn cảnh đặc biệt. Pháo thủ số 2 trước đó là Đỗ Cao Trường bị thương và phải ở lại tuyến sau; Phượng được đưa lên thay thế.

Có nghĩa là ông đến với vị trí trên chiếc xe tăng lịch sử không phải từ một sự chuẩn bị cho một khoảnh khắc đặc biệt nào, mà từ yêu cầu chiến đấu rất cụ thể của đơn vị giữa chiến dịch.

3. Những ngày cuối tháng 4/1975

Sau những trận chiến ở miền Trung, đội hình tăng thiết giáp tiếp tục tiến về phía Nam.

Đến cuối tháng 4/1975, Lữ đoàn 203 thuộc Quân đoàn 2 tiến vào hướng Sài Gòn. Xe tăng 390 nằm trong đội hình thọc sâu của đơn vị.

Trên đường tiến quân, những chiếc xe tăng phải vượt qua các tuyến phòng thủ cuối cùng để tiến vào trung tâm thành phố.

Với Lê Văn Phượng, nhiệm vụ vẫn là nhiệm vụ của một pháo thủ và cán bộ kỹ thuật: cùng đồng đội đưa chiếc xe vượt qua chiến trường và tiếp tục tiến về phía trước.

Nhưng đến trưa 30/4, chiếc xe tăng ấy sẽ trở thành một trong những hiện vật nổi tiếng nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại.

4. Chiếc xe tăng 390 và cánh cổng Dinh Độc Lập

Trưa 30/4/1975, xe tăng 843 đi trước tiến đến Dinh Độc Lập và tiếp cận cổng phụ. Xe 390 đi phía sau.

Khi xe 843 gặp trở ngại ở cổng phụ, xe 390 tiến lên phía cổng chính.

Theo lời kể của các thành viên kíp xe, Vũ Đăng Toàn ra lệnh cho lái xe Nguyễn Văn Tập tiến thẳng. Chiếc 390 lao vào cánh cổng chính Dinh Độc Lập và húc đổ cánh cổng.

Trong khoảnh khắc ấy, Lê Văn Phượng đang ở vị trí pháo thủ số 2 trên tháp pháo.

Ông không phải người lái xe. Ông cũng không phải trưởng xe. Nhưng ông là một trong bốn người đã có mặt trên chiếc xe tăng ấy trong thời khắc lịch sử.

Bức ảnh chiếc xe tăng 390 tiến qua cổng Dinh Độc Lập sau này trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của ngày 30/4/1975.

5. Sau khoảnh khắc lịch sử

Chiến tranh kết thúc, những người lính xe tăng trở về với cuộc sống đời thường.

Lê Văn Phượng sống tại Đường Lâm, Sơn Tây. Nhiều năm sau chiến tranh, ông vẫn giữ những tư liệu liên quan đến quãng đời quân ngũ. Trong cuộc trò chuyện với báo chí năm 2015, ông từng gọi tập tư liệu ấy là “báu vật cuộc đời”.

Ông không sống lâu sau ngày kỷ niệm 40 năm sự kiện 30/4. Sau một thời gian điều trị bệnh tim tại Bệnh viện Bạch Mai, Lê Văn Phượng qua đời ngày 27/3/2016, hưởng thọ 71 tuổi.

Sau khi ông mất, ba người đồng đội còn lại của kíp xe 390 vẫn tiếp tục nhắc về người pháo thủ số 2 năm nào. Năm 2025, Nhân Dân ghi nhận rằng kíp xe 390 chỉ còn ba người, bởi Lê Văn Phượng đã qua đời.

Lời kết

Lịch sử thường ghi nhớ một khoảnh khắc bằng một hình ảnh: chiếc xe tăng 390 húc đổ cổng chính Dinh Độc Lập trưa 30/4/1975.

Nhưng phía sau hình ảnh ấy là bốn con người cụ thể.

Có người ngồi ở vị trí trưởng xe, có người điều khiển pháo, có người lái chiếc xe tăng, và có người như Lê Văn Phượng vừa mang trách nhiệm của một cán bộ kỹ thuật, vừa đảm nhiệm vị trí pháo thủ số 2.

Ông đã đi qua nhiều chiến trường trước khi có mặt trên chiếc 390. Và sau ngày lịch sử ấy, ông lại trở về với cuộc sống bình dị của một người lính đã hoàn thành nhiệm vụ.

Tên tuổi Lê Văn Phượng vì thế gắn với một khoảnh khắc mà hàng triệu người Việt Nam nhớ đến: chiếc xe tăng 390 và cánh cổng Dinh Độc Lập trong buổi trưa 30/4/1975.