Lê Văn Thiêm – Người gieo những hạt giống đầu tiên cho nền toán học Việt Nam

Lê Văn Thiêm – Người gieo những hạt giống đầu tiên cho nền toán học Việt Nam Trong lịch sử Việt Nam, có những con người được nhắc đến rất nhiều bởi những chiến công vang dội, những tác phẩm nổi tiếng hay những sự kiện lớn lao. Nhưng cũng có những người gần như đứng phía sau ánh hào quang ấy. Họ không cầm súng ngoài chiến trường, không để lại những câu chuyện hào hùng dễ kể, mà âm thầm dùng trí tuệ để xây dựng một nền móng cho tương lai. Giáo sư Lê Văn Thiêm là một con người như thế. Lê Văn Thiêm sinh năm 1918 tại Hà Tĩnh. Trong thời kỳ đất nước còn gặp rất nhiều khó khăn, việc một người Việt Nam theo đuổi con đường nghiên cứu toán học ở trình độ cao là điều không hề dễ dàng. Thế nhưng, bằng niềm say mê đặc biệt với toán học và tinh thần học tập bền bỉ, ông đã từng bước khẳng định khả năng của mình. Ông trở thành một trong những nhà toán học Việt Nam đầu tiên đạt được trình độ nghiên cứu quốc tế và sau này dành phần lớn cuộc đời để xây dựng nền toán học nước nhà. Điều khiến tôi ấn tượng về Lê Văn Thiêm không chỉ nằm ở những thành tựu khoa học của ông, mà còn ở sự lựa chọn con đường của ông. Ông hoàn toàn có thể tiếp tục theo đuổi sự nghiệp nghiên cứu ở nước ngoài, nơi có điều kiện khoa học thuận lợi hơn. Nhưng ông đã lựa chọn trở về Việt Nam. Trong hoàn cảnh đất nước còn thiếu thốn về trường lớp, sách vở, phòng nghiên cứu và đội ngũ khoa học, quyết định ấy chắc chắn không phải một lựa chọn dễ dàng. Ông trở về không phải để tìm kiếm danh tiếng cho riêng mình, mà để làm một công việc khó khăn hơn nhiều: đặt những viên gạch đầu tiên cho nền toán học Việt Nam. Có thể hình dung nền khoa học Việt Nam lúc ấy giống như một mảnh đất còn rất ít người gieo trồng. Lê Văn Thiêm không chỉ gieo một hạt giống, mà còn góp phần tạo nên cách chăm sóc để những hạt giống ấy có thể tiếp tục phát triển. Ông tham gia xây dựng các cơ sở nghiên cứu, đào tạo thế hệ trẻ và góp phần hình thành đội ngũ những nhà toán học Việt Nam sau này. Điều đáng quý là ông hiểu rằng một nền khoa học không thể được xây dựng chỉ bằng thành tích của một cá nhân. Một người có thể tạo ra một công trình nổi tiếng, nhưng để một quốc gia có nền khoa học phát triển thì cần rất nhiều thế hệ tiếp nối. Vì vậy, bên cạnh nghiên cứu, ông đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo con người. Những học trò và thế hệ nhà khoa học đi sau chính là một phần quan trọng trong di sản của ông. Nếu một công thức hay một công trình nghiên cứu có thể được lưu lại trong sách, thì ảnh hưởng của một người thầy đôi khi còn lớn hơn thế. Nó tiếp tục tồn tại trong tư duy, kiến thức và những đóng góp của các thế hệ học trò. Tôi nghĩ đây chính là điều khiến câu chuyện về Lê Văn Thiêm trở nên đặc biệt. Ông không xây dựng một tượng đài cho riêng mình. Ông xây dựng một con đường để người khác có thể bước tiếp. Trong cuộc sống, chúng ta thường bị thu hút bởi những người đứng ở vị trí đầu tiên: người đạt giải, người nổi tiếng, người có thành tích lớn. Nhưng câu chuyện của Lê Văn Thiêm khiến tôi nhận ra rằng người đặt nền móng đôi khi cũng quan trọng không kém người đứng trên đỉnh cao. Nếu không có những người âm thầm mở đường, những thành công của thế hệ sau có lẽ sẽ khó xuất hiện. Lê Văn Thiêm qua đời năm 1991, nhưng những điều ông để lại không kết thúc cùng cuộc đời ông. Những trường đại học, viện nghiên cứu, những công trình khoa học và đặc biệt là những thế hệ học trò mà ông góp phần đào tạo tiếp tục phát triển. Bởi vậy, nếu chỉ nói ông là một nhà toán học thì có lẽ vẫn chưa đủ. Ông còn là một người xây nền. Có một điều rất thú vị: toán học vốn là lĩnh vực tưởng như khô khan, chỉ có những con số, công thức và định lý. Nhưng cuộc đời Lê Văn Thiêm lại cho thấy phía sau những con số ấy là một câu chuyện rất con người: câu chuyện về ước mơ, sự lựa chọn, lòng yêu quê hương và trách nhiệm với thế hệ mai sau. Nếu có người hỏi tôi Lê Văn Thiêm đã để lại điều gì lớn nhất cho Việt Nam, tôi sẽ không chỉ trả lời bằng tên của một công trình toán học. Tôi nghĩ điều lớn hơn chính là niềm tin rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể làm khoa học ở trình độ cao và có thể tự xây dựng nền khoa học của chính mình. Có những người đi qua lịch sử bằng những tiếng vang lớn. Cũng có những người đi qua lịch sử bằng sự lặng lẽ. Lê Văn Thiêm thuộc về nhóm thứ hai. Ông giống như người đặt viên gạch đầu tiên cho một ngôi nhà mà nhiều thế hệ sau mới tiếp tục hoàn thiện. Và có lẽ, giá trị lớn nhất của một con người không phải là họ được bao nhiêu người biết đến, mà là sau khi họ rời đi, những điều tốt đẹp họ gieo xuống còn tiếp tục lớn lên bao lâu. Với Lê Văn Thiêm, những hạt giống ấy chính là tri thức, là những học trò và là nền toán học Việt Nam.