Lên đường chinh chiến.

Đúng giờ. Một người dỏng cao, da ngăm đen chắc nịch bước lên bục. Chi đội trưởng Thịnh hô bồng súng chào. Chính trị viên Quyết giới thiệu:

- Đồng chí Nguyễn Sơn, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính miền Nam Trung Bộ đến thăm và nói chuyện với chi đội ta...


Cả đoàn quân rộ lên hoan nghênh kéo dài. Chủ tịch Sơn giơ hai tay đáp lễ. Ông đưa mắt nhìn đoàn quân khỏe mạnh, súng ống đầy đủ. Cán bộ chỉ huy đứng đầu hàng đi giày da, mang ghệt, súng ngắn, một số đeo cả kiếm Nhật lủng lẳng... Ông khẽ gật đầu, mỉm cười: - Chi đội các đồng chí trông vẻ hùng dũng lắm. Đế quốc Pháp đã nổ súng xâm lăng Nam Bộ, đánh ra Trung Bộ. Các đồng chí rõ âm mưu của nó rồi chứ?

Nhiều tiếng đáp:

- Chúng tôi biết nên mới xung phong Nam tiến.

Nghe cách trả lời không điều lệnh của cán bộ, ông cười hà hà:

- Rất hoan nghênh tinh thần xung phong. Trải thời loạn mà! Nhưng còn phải học quân phong quân kỷ nữa đấy. Chuyện đó nói sau, bây giờ tôi muốn nói với các đồng chí một vấn đề hệ trọng...

Chúng tôi cảm nhận ngay ở ông phong thái nghiêm túc mà khoáng đạt. Ông cất tiếng sang sảng:

- Trước các đồng chí đã có ba chi đội Nam tiến rồi, nhưng không được mang súng. Các đồng chí có hiểu vì sao không?

- Vì quân Tưởng ngăn cản.

- Đúng đó! Hoa quân nhập Việt để làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật, nhưng chúng càn rỡ ngang nhiên cản trở ta để hậu thuẫn cho giặc Pháp dễ bề hành động. Ta buộc phải thương lượng cho nó chút ít, chi đội các đồng chí mới có thể mang theo súng.

Đoàn quân thoắt ào lên:

- Phải đuổi chúng nó cút khỏi nước ta...

Chủ tịch Sơn đưa hai tay vẫy vẫy ra hiệu trật tự:

- Đuổi chúng ra khỏi nước ta là đúng, nhưng làm như các đồng chí nghĩ lại sai. Vì quân Tưởng vào Việt Nam theo kế hoạch của phe Đồng minh, nếu ta nổi nóng thô bạo thì mình tự hóa thành người chống lại Đồng minh diệt phát xít, sẽ bị cô lập. Các đồng chí cần hiểu rõ điều đó.

Có tiếng hỏi to:

- Vậy làm sao lại ký tạm ước thuận cho quân Pháp ra Bắc? Khác nào chuyện rước cọp đuổi sói (?!).

Chủ tịch Sơn nhìn người vừa nói:

- Đồng chí tỏ ra nhớ cổ tích dân gian đấy nhỉ. Song các đồng chí có biết những ba con cọp với một con sói cùng lăm le vồ ta không?... Là Mỹ, Anh, Pháp và Tưởng đấy! Lại thêm Nguyễn Hải Thân, Vũ Hồng Khanh trùm phản động Việt quốc, Việt cách rất nguy hiểm đang dựa vào Tưởng ra sức phá ta từ bên trong để tiếp tay cho địch... - Ông nhìn khắp đoàn quân, rồi cao giọng. - Các đồng chí thử nghĩ một người vừa ốm khỏi, cùng lúc chọi với bốn năm kẻ dữ được không?... Cụ Hồ quyết tâm giành độc lập, cả nước đồng lòng, nhưng đánh tên địch nào? Đây là nghệ thuật chọn đối thủ dễ thắng và gạt bớt kẻ đánh hôi. Hiệp định 6 tháng 3 là cái "quyết bắt tà" tuyệt luân đấy. Mười tám vạn quân Tưởng phải ra đi, thay vào đó chỉ có một vạn rưỡi quân Pháp phối hợp với một vạn quân Việt Nam lam nhiệm vụ tiếp phòng... Thế là bọn phản động thân Tưởng mất chỗ dựa đành cuốn xéo. Ta đã ở trong khối liên bang Đông Dương thì Anh, Mỹ hết cớ nhảy vào xâu xé Việt Nam. Một đòn gạt bốn tên. Các đồng chí thấy sao?


Cả đoàn quân bừng lên hào hứng: "Hay lắm! Giỏi vô cùng". Chợt có tiếng hỏi to:

- Cụ Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập, dựng nền dân chủ cộng hòa. Nhưng vì sao trong Hiệp định sơ bộ chỉ ghi nhận là "một nước tự do"?

- Một câu hỏi thời sự nóng hổi đấy! - Chủ tịch Sơn gật đầu: - Mục tiêu của cách mạng Việt Nam đúng như bản Tuyên ngôn 2 tháng 9, không thể khác được. Nhưng đấu tranh để tới đích là một quá trình gay go phức tạp. Kẻ địch đông, hùng mạnh hằm hè nuốt chửng ta, song chúng tham lam nên còn mắc dàn xếp với nhau. Ta thì đơn lẻ, sức còn yếu, phải có thời gian để phát triển lực lượng đủ mạnh. Nếu không tỉnh táo, bị khiêu khích thì cách mạng sẽ bị địch xúm lại dìm trong biển máu. Cụ Hồ là bậc đại cách mạng, chí thánh, nhà tư tưởng chiến lược vượt lên mọi tầm cao trí tuệ đương thời. Trong phút lâm nguy ngàn cân treo sợi tóc, Người quyết định "Hòa để tiến"... một truyền thống dân tộc "lấy chí nhân thay cường bạo", chứ không phải như các hòa ước 1883-1884 của nhà Nguyễn chịu sự đô hộ hoàn toàn... Xưa kia, Pháp chỉ có mấy cỗ đại bác mà làm được thế. Nay chúng đủ cả máy bay, xe tăng, tàu chiến mà phải nhận Việt Nam là một nước tự do, có chính quyền, quân đội, tài chính riêng... Đó là một thỏa ước pháp lý công bố toàn thế giới thì quả là thắng lợi ngoại giao chưa từng có trong thời thuộc Pháp... - Chủ tịch Sơn mỉm cười hỏi to: Các đồng chí còn gì chưa rõ?

Lê Ninh trung đội trưởng giơ tay:

- Xin hỏi: Thực dân Pháp rất xảo trá lật lọng, làm sao có thể tin được lời hứa của nó.

- Có nhiều anh em nghĩ thế không?

- Tất cả! Tất cả nghĩ vậy! - Đoàn quân ồn lên.

- Các đồng chí nghĩ đúng. Cụ Hồ đã dự kiến Pháp sẽ phản bội lời hứa, vì vậy chúng ta mới phải Nam tiến... Toàn dân đồng lòng ủng hộ hòa đàm và sẵn sàng tiến lên bằng cuộc kháng chiến trường kỳ. Chúng ta là quân nhân cũng đồng tâm chứ?

Một rừng tay vung cao:

- Sẵn sàng!

- Hòa để tiến!

- Quyết tâm kháng chiến trường kỳ!


Sau buổi nghe ông Sơn diễn giải, tôi cứ nghiền ngẫm mãi phương châm "Hòa để tiến", quả đã ứng nghiệm. Đến trước ngày bùng nổ cuộc kháng chiến toàn quốc, thì công cuộc xây dựng vùng tự do các tỉnh miền Trung làm căn cứ và chuẩn bị kháng chiến đã vào nền nếp. Số lượng quân chủ lực tăng lên gấp 3-4 lần, tổ chức được các công xưởng chế tạo sửa chữa vũ khí, sản xuất quân trang. Thôn xã nào cũng có 1-2 trung đội dân quân du kích. Chi đội 5 Gia Lai và chi đội Độc lập 1 được chỉ thị phân tán làm nòng cốt cho 5 trung đoàn mới xây dựng của Khu 5 và Khu 15. Một số xung vào đội quân tình nguyện Việt - Lào, có đơn vị đươc điều gọn vào chiến trường Cực Nam, Nam Bộ. Riêng đại đội tôi bị phân tán đi nhiều nơi. Đại đội trưởng Phi Hùng nhận lệnh ra Bắc về đại đoàn 312, Triệu Đức Quang chính trị viên cùng mấy đồng chí đi trung đoàn 120 Bắc Tây Nguyên, tôi đại đội phó chuyển sang công tác chính trị vào chiến trường địch hậu Quảng Đà. Các anh Thịnh, Nguyễn Quyết, Kim Bảo cũng được, điều đi đơn vị khác...


Kể từ đấy, chi đội Độc lập 1 không còn nữa. Nó được hòa nhập vào các trung đoàn vệ quốc chiến đấu khắp mọi miền Tổ quốc. Một số tương đối đông qua được kháng chiến chống Pháp, lại tiếp tục vào cuộc trường chinh kháng Mỹ tới thắng lợi.


Đến nay đoàn quân gần hai nghìn người từ biệt đất Hoa Lư năm ấy, chỉ còn lại khoảng hơn nửa trăm người. Tất cả đều già yếu với nhiều thương tật. Nhưng so với bao đồng đội đã ngã xuống vì độc lập, chúng tôi được thấy cái đích phấn đấu lúc lên đường Nam tiến: độc lập, tự do.