Lệnh vua gác lại, trọn nghĩa non sông: Vang mãi hào khí Bình Tây Đại Nguyên soái Trương Công Định
Trương Công Định (1820–1864) là vị anh hùng dân tộc tiêu biểu lãnh đạo phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ nửa cuối thế kỷ XIX. Năm 1844, ông đến Gò Công khai hoang, lập đồn điền và được phong chức Quản cơ. Khi Pháp xâm lược (1859), ông đưa lực lượng đứng lên chiến đấu và lập nhiều chiến công. Năm 1862, trước sắc lệnh giải tán nghĩa binh của triều đình sau khi ký Hiệp ước Nhâm Tuất, ông đã khảng khái từ chối, nhận danh hiệu "Bình Tây Đại Nguyên soái" do nhân dân suy tôn để tiếp tục kháng chiến. Đến đêm 19 rạng ngày 20/8/1864, do bị phản bội, căn cứ Đám Lá Tối Trời bị quân Pháp bất ngờ tập kích; bị thương nặng trong trận chiến không cân sức, ông đã anh dũng tự vẫn để bảo toàn khí tiết.
Giữa buổi giao thời đầy dâu bể của nửa cuối thế kỷ XIX, khi ngọn gió tang tóc của thực dân Pháp bắt đầu càn quét mảnh đất Nam Kỳ, Trương Định (1820–1864) đã hiên ngang bước vào lịch sử như một trang sử rực rỡ nhất của tinh thần yêu nước. Mang trong mình dòng máu thượng võ của một người con xứ Quảng, ông theo cha dạt dào phương Nam, tìm về vùng đất Gò Công màu mỡ để khai hoang, lập ấp, ôm ấp những lưu dân nghèo khó trong tình nghĩa đồng bào sâu nặng.
Rồi tiếng súng giặc vang lên đanh thép. Không màng hiểm nguy, vị võ quan ấy đã biến lực lượng đồn điền thành những bức tường thành vững chãi, khiến kẻ thù phương Tây phải khiếp sợ trước những đòn đánh chớp nhoáng, oai hùng. Thế nhưng, bi kịch và thử thách nghiệt ngã nhất đã ập đến vào năm 1862, khi triều đình nhà Nguyễn cúi đầu ký Hiệp ước Nhâm Tuất, dâng ba tỉnh miền Đông cho giặc và ban hành sắc lệnh buông súng, giải tán nghĩa binh.
Đứng giữa lằn ranh định mệnh – một bên là lệnh vua triều đình oai nghiêm, một bên là tiếng gọi xé lòng từ non sông đất nước và hàng vạn nhân dân đang rên xiết – Trương Định đã chọn con đường đi thẳng vào cõi bất tử. Ông khảng khái gạt bỏ sắc lệnh ngọc tiền, dũng cảm khoác lên mình tấm áo choàng danh dự do vạn dân suy tôn: "Bình Tây Đại Nguyên soái".
Từ giây phút ấy, Gò Công hóa thành căn cứ du kích kiên cường, nơi tiếng gươm khua và ý chí quật cường gieo rắc nỗi kinh hoàng cho quân xâm lược. Đáng tiếc thay, bóng tối của sự phản bội đã phủ xuống căn cứ Đám Lá Tối Trời trong một đêm tháng Tám định mệnh năm 1864. Bị bao vây trong trận chiến không cân sức, vị soái quân kiêu hãnh ấy đã chọn tự vẫn để giữ trọn vẹn khí tiết sáng ngời, quyết không để thân xác rơi vào tay giặc dữ.
Sự ra đi oanh liệt của Trương Định đã khép lại một cuộc đời đẹp như khúc tráng ca, nhưng đồng thời thắp lên ngọn lửa bất diệt trong tâm thức người Việt. Máu của ông đã thắm đượm vào lòng đất mẹ Gò Công, hóa thành tượng đài vĩnh cửu của lòng yêu nước, để muôn đời sau, mỗi khi nhắc đến tên ông, lòng người lại dâng trào niềm tự hào và nỗi xúc động khôn nguôi.
