LỊCH SỬ KHÔNG CHỈ NẰM TRONG SÁCH
Lịch sử không chỉ tồn tại trong những trang sách giáo khoa, mà còn sống động trong ký ức, trong đời sống và trong từng con người đã đi qua những năm tháng ấy.
Phùng Ngọc Hùng từng nhiều lần nghe con cháu nói rằng lịch sử là môn học khó nhớ, nhiều sự kiện, nhiều mốc thời gian. Mỗi lần như vậy, ông lại mỉm cười chậm rãi. Ông hiểu rằng với những người sinh ra trong hòa bình, lịch sử rất dễ trở thành điều xa xôi. Nhưng với ông, lịch sử không nằm trên trang giấy, mà nằm ngay trong từng ký ức vẫn còn nguyên vẹn như mới hôm qua.
Ông nói rằng, sách vở là cần thiết, nhưng sách chỉ ghi lại những điều đã được chắt lọc. Còn cuộc sống thực của lịch sử thì phức tạp, đau đớn và nhiều mất mát hơn rất nhiều. Những trang sách không thể ghi hết mùi đói, mùi chết chóc, hay cảm giác bất lực khi chứng kiến người thân gục xuống vì một nắm thóc.
Với Phùng Ngọc Hùng, lịch sử hiện hữu trong từng buổi sáng ông thức dậy nhìn thấy hòa bình. Nó hiện hữu trong sự im lặng của những người đã khuất, trong những cái tên không bao giờ được ghi vào sách, nhưng đã góp phần làm nên thắng lợi chung. Ông thường nhắc rằng, nếu chỉ nhớ lịch sử qua sách mà quên đi con người, thì lịch sử sẽ mất đi linh hồn.
Ông kể lại rằng, nhiều sự kiện lớn được ghi trong sách chỉ gói gọn trong vài dòng, nhưng để đi tới những dòng ấy là hàng ngàn sinh mạng, là vô số quyết định cá nhân được đưa ra trong sợ hãi và hy vọng. Khi người dân Hồng Gai tay không giành chính quyền, đó không phải là một dòng chữ ngắn gọn, mà là sự lựa chọn sống còn của cả một cộng đồng.
Phùng Ngọc Hùng tin rằng, lịch sử chỉ thực sự được hiểu khi người ta biết lắng nghe những câu chuyện đời thường. Câu chuyện của một người mẹ mất con vì đói, của một thanh niên quyết định theo cách mạng, hay của một gia đình sống sót qua chiến tranh – tất cả đều là lịch sử.
Ông lo lắng rằng, nếu thế hệ sau chỉ tiếp cận lịch sử như một môn học để thi cử, họ sẽ khó cảm nhận được giá trị của nó. Lịch sử cần được kể, được nghe, được đối thoại. Khi lịch sử trở thành câu chuyện con người, nó sẽ sống lâu hơn bất kỳ trang sách nào.
Với ông, mỗi nhân chứng còn sống là một “trang sách sống”. Khi những trang sách ấy khép lại, nếu không kịp lắng nghe, lịch sử sẽ mất đi một phần sự thật. Vì vậy, ông luôn sẵn sàng kể, không phải để nhắc về bản thân, mà để lịch sử tiếp tục được sống trong lòng người.
