LỊCH SỬ SỐNG TRONG TỪNG SỐ PHẬN
Lịch sử không chỉ nằm trong sách, mà hiện diện trong từng con người đã đi qua chiến tranh, mang theo những vết thương hữu hình và vô hình.
Người ta thường nói về lịch sử bằng những mốc thời gian, những chiến dịch, những con số. Nhưng với tôi, lịch sử trước hết là con người. Là khuôn mặt của đồng đội tôi khi bước vào trận đánh đầu tiên. Là đôi mắt của người mẹ tiễn con đi không hẹn ngày về. Là dáng lưng còng của một người lính trở về sau chiến tranh, mang trong mình những cơn đau không tên.
Lịch sử không trừu tượng. Nó sống trong từng số phận cụ thể. Mỗi người lính là một trang sử biết thở, biết đau, biết nhớ. Khi họ ngã xuống, lịch sử mất đi một nhân chứng sống. Khi họ còn sống, lịch sử vẫn đang tiếp tục được kể bằng chính cuộc đời họ.
Tôi hiểu điều đó rất rõ khi nhìn vào chính mình và những người đồng đội còn lại. Có người trở về lành lặn, có người trở về với thương tật suốt đời, có người trở về mà tâm hồn không bao giờ thực sự yên ổn. Mỗi số phận là một cách khác nhau để lịch sử in dấu.
Nếu chỉ nhìn lịch sử bằng chiến thắng, người ta sẽ dễ quên mất cái giá phải trả. Nhưng nếu nhìn lịch sử bằng số phận con người, ta sẽ hiểu rằng không có chiến thắng nào là trọn vẹn, nếu nó được xây bằng quá nhiều mất mát.
Vì thế, khi kể về chiến tranh, tôi luôn muốn nhắc đến con người trước tiên. Không phải để khơi gợi bi thương, mà để nhắc rằng lịch sử được làm nên từ máu thịt, từ tuổi trẻ, từ những giấc mơ chưa kịp sống. Hiểu được điều đó, con người sẽ biết sống nhân văn hơn với hiện tại.
