Liệt sĩ – Bác sĩ Đặng Thùy Trâm: Sáng mãi ngọn lửa tuổi hai mươi

Có những con người đã sống một cuộc đời rất ngắn, nhưng những gì họ để lại lại vượt qua giới hạn của thời gian. Đặng Thùy Trâm là một người như thế. Người nữ bác sĩ trẻ đã rời cuộc sống bình yên của Hà Nội để đến với chiến trường Quảng Ngãi, nơi bom đạn khốc liệt, mang theo tình yêu thương con người, trách nhiệm của người thầy thuốc và một lý tưởng sống mãnh liệt.

Từ cô gái Hà Nội đến người bác sĩ của chiến trường

Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình trí thức ở Huế và lớn lên tại Hà Nội. Cha chị là ông Đặng Ngọc Khuê, bác sĩ ngoại khoa quê ở Huế; mẹ là bà Doãn Ngọc Trâm, quê Quảng Nam, giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Gia đình có bốn người con gái, Đặng Thùy Trâm là chị cả, sau đó là Phương Trâm, Hiền Trâm và Kim Trâm.

Tuổi thơ của Đặng Thùy Trâm trải qua những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó. Chị đặc biệt yêu thích văn học, đọc nhiều sách và thuộc nhiều thơ. Những nhân vật giàu lý tưởng trong các tác phẩm như Thép đã tôi thế đấy, Ruồi trâu... đã để lại trong chị những ảnh hưởng sâu sắc. Hình ảnh những con người sống có lý tưởng, dám vượt lên gian khổ vì điều mình tin tưởng dần trở thành một phần trong thế giới tinh thần của cô gái trẻ.

Tháng 4/1952, Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tháng Tám. Đến tháng 9 cùng năm, chị được bầu vào Ban Chỉ huy đội thôn Duy Tình, Hậu Lộc, Thanh Hóa. Những năm sau đó, chị tiếp tục tham gia công tác Đội và học tập.

Năm 1955, gia đình chuyển về thị xã Thanh Hóa, chị theo học tại Trường Lam Sơn. Năm 1958, gia đình chuyển ra Hà Nội, Đặng Thùy Trâm học tại Trường Chu Văn An. Ngày 1/4/1960, chị được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động tại Chi đoàn lớp 9C. Niên khóa 1960–1961, chị được công nhận là đoàn viên ưu tú của trường.

Trong những năm học phổ thông, Đặng Thùy Trâm nhiều lần được nhà trường và tổ chức Đoàn khen thưởng về thành tích học tập, công tác văn nghệ, bổ túc văn hóa và các hoạt động phong trào.

Người nữ bác sĩ tình nguyện vào chiến trường

Năm 1961, nối nghiệp gia đình, Đặng Thùy Trâm thi đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Trong những năm học tập, chị luôn tích cực tham gia các hoạt động của nhà trường, lớp học và tổ chức Đoàn.

Tháng 4/1965, Đặng Thùy Trâm được công nhận là quần chúng tích cực của Đảng. Tháng 2/1966, chị được công nhận là đối tượng bồi dưỡng để kết nạp Đảng của Chi bộ Y5 CKB.

Những năm học tại trường, chị nhiều lần được khen thưởng về thành tích học tập, công tác và phong trào Đoàn. Những phần thưởng ấy không chỉ ghi nhận kết quả học tập mà còn cho thấy tinh thần trách nhiệm, sự năng nổ và ý thức cống hiến của một nữ sinh viên y khoa đang ở tuổi thanh xuân.

Tháng 6/1966, với thành tích học tập và hoạt động xuất sắc, Đặng Thùy Trâm được Trường Đại học Y khoa Hà Nội cho tốt nghiệp sớm một năm với tấm bằng hạng ưu.

Sau khi tốt nghiệp, chị có thể lựa chọn một cuộc sống bình yên và một công việc ổn định tại Hà Nội. Nhưng Đặng Thùy Trâm đã tình nguyện vượt Trường Sơn vào chiến trường Quảng Ngãi.

Đó là sự lựa chọn của một người trẻ trước vận mệnh đất nước. Chị rời Hà Nội, rời gia đình và những người thân yêu để đến nơi cuộc chiến đang diễn ra ác liệt nhất.

Người thầy thuốc giữa chiến trường Đức Phổ

Tháng 3/1967, Đặng Thùy Trâm đến Quảng Ngãi và được phân công phụ trách Bệnh xá Đức Phổ, thực chất là một bệnh xá tiền phương.

Từ tháng 4/1967 đến tháng 5/1970, chị giữ cương vị Bệnh xá trưởng. Trong điều kiện chiến tranh vô cùng gian khổ, Đặng Thùy Trâm cùng đồng nghiệp cứu chữa cho hàng nghìn thương binh và nhân dân Đức Phổ.

Chị không chỉ làm công việc của một người thầy thuốc. Khi chiến sự diễn ra, chị trực tiếp chăm sóc thương binh, tổ chức di chuyển thương binh và bệnh xá để tránh các cuộc càn quét, đồng thời thường xuyên xuống cơ sở để thực hiện nhiệm vụ.

Ngày 27/9/1968, Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đảng. Trong bản tự nhận xét, chị thể hiện rõ tình cảm với Đảng, với Đoàn, tinh thần trách nhiệm trong công tác, sự quan tâm giúp đỡ đồng chí, đồng đội và ý thức thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng bản thân.

Ngã xuống ở tuổi 27

Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Bệnh xá Đức Phổ bị quân Mỹ tập kích. Đặng Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời chưa tròn 28.

Một cô gái được sinh ra trong một gia đình trí thức, từng có những năm tháng học tập dưới mái trường Hà Nội, đã lựa chọn chiến trường làm nơi cống hiến tuổi trẻ của mình.

Trong những ngày tháng ở chiến trường, Đặng Thùy Trâm vẫn luôn đau đáu với đồng đội, nhân dân và quê hương. Chị thương những người lính bị thương, thương những người dân chịu cảnh bom đạn, thương những học viên y tá thiếu thốn điều kiện học tập.

Với chị, chăm sóc và dìu dắt những người trẻ trong lớp y tá không chỉ là trách nhiệm của một người thầy thuốc mà còn là tình thương của một người chị dành cho những người em đã chịu nhiều thiệt thòi vì chiến tranh.

Những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm cũng cho thấy một tâm hồn giàu tình yêu thương. Giữa chiến trường khốc liệt, chị vẫn nhớ gia đình, nhớ mẹ, nhớ những người thân yêu và luôn hướng về ngày đất nước hòa bình.

Chị từng viết về ước mong một ngày được trở về, được sống trong những ngày bình yên và được ngả vào lòng mẹ. Nhưng ước mơ giản dị ấy đã không bao giờ trở thành hiện thực.

“Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!”

Sau cuộc tập kích vào Bệnh xá Đức Phổ, một người lính Mỹ tên Fredric Whitehurst tìm thấy một cuốn sổ tay được bọc bằng vải. Ông định đốt nó, nhưng người thông dịch đã ngăn lại và nói:

“Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!”

Cuốn sổ ấy chính là nhật ký của Đặng Thùy Trâm.

Sau 35 năm được Fredric Whitehurst lưu giữ, đến cuối tháng 4/2005, hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm đã được trao trả cho gia đình chị.

Tháng 7/2005, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được biên tập và xuất bản. Cuốn sách nhanh chóng nhận được sự quan tâm đặc biệt của bạn đọc, được dịch ra nhiều ngôn ngữ và đưa câu chuyện về người nữ bác sĩ trẻ đến với độc giả trong và ngoài nước.

Những trang nhật ký không chỉ kể lại cuộc sống nơi chiến trường mà còn cho thấy một tâm hồn giàu tình yêu thương, luôn tự vấn về lý tưởng, trách nhiệm và cách sống của một người trí thức, một người đảng viên trẻ.

Đặng Thùy Trâm từng tự nhắc mình phải tiếp tục viết những dòng xứng đáng vào “cuốn sổ” của cuộc đời. Và sau khi chị hy sinh, chính những trang viết ấy đã tiếp tục cuộc đời mà chị còn dang dở.

Ngọn lửa tuổi trẻ còn mãi

Đặng Thùy Trâm từng mơ ước được làm cô giáo dạy văn, đưa cái hay, cái đẹp vào tâm hồn trẻ. Cuối cùng, cuộc đời chị lại trở thành một bài học lớn về lý tưởng sống, lòng nhân ái và trách nhiệm của tuổi trẻ.

Năm 2006, Nhà nước truy tặng Đặng Thùy Trâm danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên chị được đặt cho nhiều công trình, tuyến đường; câu chuyện cuộc đời và những trang nhật ký của chị trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều hoạt động giáo dục, văn hóa và phong trào dành cho thế hệ trẻ. Bộ phim Đừng đốt của đạo diễn Đặng Nhật Minh cũng được xây dựng từ Nhật ký Đặng Thùy Trâm, trong đó Đặng Thùy Trâm là nhân vật trung tâm.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày người nữ bác sĩ trẻ ngã xuống giữa chiến trường Đức Phổ. Nhưng tuổi trẻ của chị dường như vẫn còn nguyên sức sống trong từng trang nhật ký.

Đặng Thùy Trâm đã sống, chiến đấu và hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Chị để lại không chỉ một câu chuyện về chiến tranh, mà còn là câu chuyện về một con người biết yêu thương, biết lựa chọn, biết dấn thân và sống trọn vẹn với lý tưởng của mình.

Tuổi 20 của Đặng Thùy Trâm đã dừng lại giữa chiến trường, nhưng ngọn lửa từ trái tim người nữ bác sĩ ấy vẫn tiếp tục được truyền lại cho những thế hệ hôm nay – những người đang sống trong hòa bình và có trách nhiệm viết tiếp những trang đẹp của đất nước.