Liệt sĩ Phạm Hồng Thái.

BỮA TIỆC ĐỊNH MỆNH VÀ CÚ NHẢY BÊN DÒNG CHÂU GIANG

Năm 1924, Toàn quyền Đông Dương Merlin – tên thực dân cáo già khét tiếng tàn ác – có chuyến công du sang Nhật và ghé qua Quảng Châu (Trung Quốc). Tổ chức Tâm Tâm Xã (tiền thân của các tổ chức cách mạng sau này) quyết định đây là cơ hội ngàn năm có một để trừng trị hắn, gây tiếng vang thức tỉnh đồng bào trong nước.

Phạm Hồng Thái, một thanh niên Nghệ An 28 tuổi, làm công nhân tại Nhà máy điện Quảng Châu, đã xung phong nhận nhiệm vụ cảm tử này. Anh biết rằng, đi là không có ngày về.

Tối ngày 19/6/1924, Merlin dự tiệc chiêu đãi tại khách sạn Victoria ở khu Sa Diện – khu vực tô giới được bảo vệ nghiêm ngặt nhất Quảng Châu. Phạm Hồng Thái cải trang thành một phóng viên, giấu trong chiếc máy ảnh một quả bom tự chế. Anh bình tĩnh, đàng hoàng bước qua các lớp kiểm soát an ninh dày đặc của mật thám Pháp và cảnh sát Anh.

Khi bữa tiệc đang ở cao trào, Merlin nâng ly chúc tụng, Phạm Hồng Thái từ cửa sổ tầng 2 bất ngờ ném quả bom thẳng vào bàn tiệc. Một tiếng nổ long trời lở đất vang lên. Khói bụi mù mịt, bàn ghế đổ nát, tiếng la hét vang dậy. Merlin may mắn thoát chết (chỉ bị thương nhẹ) do quả bom rơi trúng một cây cột nên sức công phá bị giảm, nhưng nhiều quan chức Pháp tháp tùng đã bị tiêu diệt.

Lợi dụng sự hỗn loạn, Phạm Hồng Thái lao ra khỏi khách sạn chạy về phía bờ sông Châu Giang. Hàng trăm cảnh sát và mật thám đuổi theo sát nút, tiếng còi hú và tiếng súng nổ vang rền. Đến bờ sông, biết không thể thoát, để giữ trọn khí tiết và không sa vào tay giặc, Phạm Hồng Thái đã hô to: "Việt Nam độc lập muôn năm!" rồi gieo mình xuống dòng nước xoáy sâu thẳm.

Tiếng bom Sa Diện của Phạm Hồng Thái tuy không giết được Merlin nhưng đã tạo ra một cơn địa chấn chính trị. Nhà sử học Trần Huy Liệu ví tiếng bom ấy như "chim én nhỏ báo hiệu mùa xuân", phá tan màn đêm nô lệ u tối, cổ vũ thanh niên Việt Nam vùng lên cứu nước. Mộ của anh hiện nay vẫn nằm uy nghi trên đồi Hoàng Hoa Cương (Quảng Châu) với dòng chữ "Việt Nam Liệt sĩ Phạm Hồng Thái chi mộ".

Câu chuyện của Phạm Hồng Thái đẹp như một thước phim bi tráng. Anh một mình dấn thân vào hang hùm, đối mặt với cái chết nhẹ tựa lông hồng. Hành động gieo mình xuống sông Châu Giang là sự lựa chọn của một nhân cách lớn: Chết vinh hơn sống nhục.

Tôi thường kể cho học sinh nghe về "Tiếng bom Sa Diện" để các em hiểu rằng: Sự bình yên hôm nay bắt nguồn từ những tiếng nổ thức tỉnh của cha ông ngày trước. Đó là bài học về sự dấn thân và trách nhiệm của tuổi trẻ trước vận mệnh dân tộc.