Liệt sĩ Phùng Chí Kiên
Theo tài liệu ghi, tháng 6 năm 1941 đồng chí Phùng Chí Kiên được giao nhiệm vụ cùng với các đồng chí tăng cường cho đội du kích Bắc Sơn, đi từ Cao Bằng về Lũng Páy, Lán Táy ở Bắc Sơn (theo Nghị quyết Trung ương 8 đội du kích Bắc Sơn được đổi tên thành đội Cứu quốc quân 1 do đồng chí Phùng Chí Kiên, Uỷ viên Trung ương Đảng phụ trách quân sự; đồng chí Lương Văn Tri, Uỷ viên Ban Thường vụ xứ uỷ Bắc Kỳ làm chỉ huy phó). Toàn đội có 37 người, biên chế thành 3 tiểu đội, được trang bị 15 súng trường, súng kíp còn lại là dao găm, mã tấu.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào quần chúng, thực dân Pháp đã tăng cường lực lượng mật thám và bọn tay sai phản động theo dõi hòng đàn áp, khủng bố phong trào cách mạng. Trước tình hình địch truy lùng ráo riết, Trung ương đảng đã phân công đồng chí Phùng Chí Kiên, Lương Văn Tri ở lại đấu tranh chống địch càn quét, khủng bố, giữ vững phong trào. Các đồng chí Trung ương rút khỏi vòng vây của địch từ Bắc Sơn xuống Võ Nhai (Thái Nguyên) đến vùng an toàn.
Ngày 25/7/1941, địch huy động lực lượng chia làm 4 hướng tiến công vào Mỏ Pia- nơi đầu não của Trung ương và Ban chỉ huy Cứu quốc quân đóng tại đây. Nhưng do cảnh giác và dự báo tình hình địch, Trung ương đã rút khỏi đây. Bọn địch đã đàn áp nhân dân dã man, đốt phá nhà cửa, nhiều cơ sở cách mạng bị vỡ. Trước những cuộc tiến công dồn dập của địch, dưới sự chỉ huy của Phùng Chí Kiên và Lương Văn Tri, Đội Cứu quốc vẫn bảo toàn lực lượng. Ban chỉ huy chủ trương rút 2 tiểu đội ra khỏi Bắc Sơn để tiến lên vùng biên giới phía Bắc. Cánh quân thứ nhất do đồng chí Hoàng Văn Thái và Đặng Văn Cáp chỉ huy, cánh quân thứ hai do đồng chí Phùng Chí Kiên, Lương Văn Tri chỉ huy, từ đây cánh quân thứ hai này đã rút qua các xã Bắc Sơn, Hữu Vĩnh, Vĩnh Đồng (châu Bắc Sơn) đến châu Na Rì, châu Ngân Sơn để lên Cao Bằng, nhưng con đường này đã bị địch vây chặt. Ngày 22/8/1941 khi cánh quân của ta đến làng Khau Pàn, xã Đức Vân (Ngân Sơn) thì bị địch phục kích, đồng chí Phùng Chí Kiên đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, bắn chặn địch để đồng đội thoát khỏi vòng vây, đồng chí đã bị thương và bị địch bắt tra tấn dã man, chúng đã chặt đầu mang bêu tại đầu cầu Ngân Sơn. Đồng chí Phùng Chí Kiên đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng, để lại tấm gương anh hùng bất khuất của người chiến sĩ cách mạng, đồng chí là vị tiền bối cách mạng, cán bộ cao cấp của Đảng được Bác Hồ và Trung ương phân công phụ trách quân sự đầu tiên.
Để nhớ công lao của liệt sĩ Phùng Chí Kiên, ngày 22/9/1943 Chi bộ đảng đầu tiên của tỉnh được thành lập tại thôn bản Duồm, xã Thượng Ân được mang tên Chi bộ Chí Kiên- đánh dấu bước ngoặt lịch sử trọng đại của dân tộc. Chi bộ Chí Kiên đã lãnh đạo quần chúng nhân dân nổi dậy giải phóng Ngân Sơn tháng 6 năm 1945, tiến tới giải phóng hoàn toàn thị xã Bắc Kạn, góp phần thắng lợi cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945. Đồng chí Phùng Chí Kiên được Bác Hồ ký sắc lệnh truy phong hàm tướng đầu tiên ngày 23/7/1947, năm 1994 được Nhà nước CHXHCN Việt Nam tặng thưởng Huân chương chiến công hạng Ba.
Ngày nay, nhiều địa danh, đường, phố của Bắc Kạn và trên cả nước được mang tên Phùng Chí Kiên như để nhắc nhở các thế hệ hôm nay không quên một vị tướng tài ba có đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng, giải phóng dân tộc.
