Liệt sĩ Phùng Chí Kiên: Vị tướng đầu tiên của cách mạng Việt Nam

Tổng quan và xuất thân

Phùng Chí Kiên (1901 – 1941), tên khai sinh là Nguyễn Vỹ, quê tại huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. Ông là người chỉ huy quân sự đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam và đi vào lịch sử với tư cách là vị tướng được truy phong đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam (năm 1947).

Hoạt động cách mạng ở nước ngoài (1925 - 1940)

Năm 1926, ông sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện do Nguyễn Ái Quốc tổ chức và theo học tại Trường Quân sự Hoàng Phố. Ông từng tham gia Khởi nghĩa Quảng Châu (1927) và gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930. Sau một thời gian bị quân Nhật bắt giam ở Mãn Châu, ông sang Liên Xô học tập (1933-1934). Những năm sau đó, ông tham gia Ban lãnh đạo hải ngoại của Đảng, hoạt động sôi nổi tại Hương Cảng, Sài Gòn, Côn Minh và sát cánh cùng Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị lực lượng.

Trở về nước và lãnh đạo Cứu quốc quân (Đầu năm 1941)

Ngày 28/1/1941, ông cùng Hồ Chí Minh về Pác Bó (Cao Bằng). Tại đây, ông tham gia tổ chức các lớp đào tạo cán bộ Việt Minh, được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được cử làm tổng chỉ huy Khu căn cứ Bắc Sơn, đồng thời là chỉ huy trưởng Đội Cứu quốc quân 1.

Chiến đấu anh dũng và hy sinh (Tháng 8/1941)

Cuối tháng 6/1941, thực dân Pháp huy động lực lượng lớn càn quét căn cứ Bắc Sơn. Phùng Chí Kiên đã chỉ huy đội Cứu quốc quân chiến đấu và phá vòng vây để bảo toàn lực lượng. Ngày 21/8/1941, trên đường rút lên Cao Bằng, đơn vị của ông bị phục kích tại Bắc Kạn. Dù bị thương nặng, ông vẫn kiên cường nổ súng chặn địch để đồng đội thoát vây. Khi hết viên đạn cuối cùng, ông bị địch bắt và hèn hạ sát hại (chặt đầu) vào ngày 22/8/1941.

Tưởng nhớ và tri ân

Để ghi nhận công lao to lớn của ông, ngày 23/9/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh truy phong ông hàm Tướng. Chính phủ cũng truy tặng ông Huân chương Chiến công hạng ba. Hiện nay, một phần hài cốt của ông được an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch (Hà Nội), tên ông được đặt cho nhiều tuyến đường lớn trên cả nước, và Khu lưu niệm Phùng Chí Kiên tại quê nhà Nghệ An đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.