Liệt sĩ Trần Thị Có

Đồng chí Trần Thị Có, sinh năm 1927; quê ở thôn Mỹ Trung, xã Hòa Thịnh, Tây Hòa, Phú Yên. Từ năm 1955-1957 là cơ sở cách mạng; từ 1957-1960 là cán bộ phụ nữ thôn Mỹ Trung, xã Hòa Thịnh; từ 1960 đến tháng 3/1961 là cán bộ phụ nữ xã Hòa Thịnh.
Là cơ sở cách mạng, đồng chí trực tiếp nuôi giấu cán bộ, tham gia cùng Đội công tác xã tuyên truyền và vận động quần chúng, xây dựng phong trào cách mạng, phá ấp chiến lược, vận động thanh niên thoát ly, móc nối cơ sở liên lạc cho cách mạng; tích cực vận động kết nạp hội viên, vận động gia đình có chồng, con đi lính cho địch trở về với cách mạng. Trong quá trình hoạt động, đồng chí luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ.
Tháng 10/1954, chồng đồng chí Có bị địch bắt và thủ tiêu, lúc đó đồng chí mới sinh đứa con thứ 3 được hai tháng tuổi. Căm phẫn trước sự tàn sát của kẻ thù và để trả thù cho chồng, cuối năm 1954 đồng chí xin tham gia cách mạng, được sự phân công làm cơ sở, nuôi giấu cán bộ ở xã Hòa Thịnh. Trong thời gian này, địch tàn sát nhân dân rất khốc liệt, nhiều cơ sở của ta bị lung lay, dao động, mất phương hướng, có trường hợp còn hợp tác, làm việc cho địch, nhưng Trần Thị Có vẫn kiên trung, giữ vững lòng tin với cách mạng, cơ sở của đồng chí luôn vững chắc, bảo đảm bí mật, an toàn cho các đồng chí lãnh đạo chủ chốt hoạt động, như đồng chí: Phạm Văn Giáo (Năm Thanh), Bùi Tân (Bảy Thanh), Nguyễn Duy Luân (Chín Cao)…
Tháng 7 năm 1957, trong lúc đồng chí Có cùng với Tạ Thị Triêm (cán bộ phụ nữ xã) đang làm nhiệm vụ, chuyển thư liên lạc cho cách mạng thì bị địch nghi vấn và bắt. Địch tra tấn đồng chí vô cùng tàn bạo, dã man như: cạy miệng đổ nước muối, nước xà phòng rồi đứng hai chân lên bụng giẫm đạp, dùng dùi cui 3 cạnh đánh vào các khớp xương, tra điện vào ngực; hoặc treo ngược lên xà nhà dùng dùi cui, roi mây đánh vào người, làm cho đồng chí nhiều lần chết đi, sống lại. Nhưng qua 3 tháng, địch không khuất phục được chị và không có cơ sở buộc tội, địch phải trả tự do cho đồng chí. Sau khi ra tù, đồng chí tiếp tục làm cơ sở cách mạng tại thôn Mỹ Trung.
Tháng 12/1960, đồng chí được cách mạng tin tưởng giao nhiệm vụ nuôi giấu đồng chí Nguyễn Duy Luân (ủy viên thường vụ Huyện ủy lúc bấy giờ, sau này là Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên) và một số đồng chí lãnh đạo khác về chỉ đạo phong trào đồng khởi Hòa Thịnh. Đồng chí Có đã kịp thời nắm và cung cấp tình hình, móc nối liên lạc với các tổ chức cách mạng, góp phần cho cuộc đồng khởi Hòa Thịnh giành thắng lợi.
Ngày 16/3/1961, trong chuyến đi công tác từ căn cứ về làng mua vải đỏ may cờ Mặt trận và thuốc men đưa về vùng căn cứ, đồng chí bị đại đội bảo an địch phục kích và bắt. Địch dùng mọi thủ đoạn, mọi đòn tra tấn, hèn hạ thay nhau hãm hiếp chị nhưng chúng không tìm ra manh mối nhỏ nào. Chúng đào hố, dọa đồng chí không khai sẽ chôn sống. Đồng chí nhìn thẳng quân thù và nói: “…tôi đi theo Mặt trận, đi làm cách mạng đó. Tôi làm cho nước, cho dân, cho những người nghèo khổ. Đúng ra trai tráng các anh phải làm, đằng này không làm mà còn cản trở”.
Biết không thể khuất phục được, địch hèn hạ giết đồng chí. Run sợ trước tinh thần thép của người phụ nữ Trần Thị Có, không tên lính nào dám bắn trúng bà. Tên chỉ huy điên cuồng, tự tay xả xúng vào đồng chí, cắt tai, lưỡi chị xỏ xâu đưa về chợ Mỹ Xuân (xã Hòa Thịnh) uy hiếp tinh thần nhân dân.
Tấm lòng kiên trung, bất khuất của nữ chiến sỹ cách mạng Trần Thị Có đã tô thắm thêm trang sử, tiếp thêm sức mạnh cho nhân dân xã Hòa Thịnh. Xúc động trước tấm gương lẫm liệt của đồng chí, đồng chí Trần Suyền, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên đã trực tiếp biên soạn vở tuồng “Chị Trần Thị Có” và giao đoàn văn công tỉnh trình diễn. Khán giả xem vở tuồng đều bật khóc và đứng phắt dậy hô vang: “Đả đảo Mỹ Diệm, đả đảo Mỹ Diệm”.
Với những hàng động dũng cảm, kiên cường và công lao đóng góp to lớn, ngày 24/6/2005, đồng chí Trần Thị Có được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam truy tặng danh hiệu: “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.