Liệt Sĩ Trương Văn Tôn – Người Anh Hùng Nhỏ Tuổi Nhất Trong Lịch Sử Chống Thực Dân Pháp Xâm Lược.

Gia đình anh có năm người con. Người chị cả mất vì bệnh, còn mẹ anh cùng hai người em út về sau bị thực dân Pháp s.á.t h.ạ.i. Hai người anh là Trương Văn Huấn và Trương Văn Đạo đều đi bộ đội. Sinh ra trong một gia đình chịu nhiều đ.a.u thương bởi chiến tranh, lại lớn lên trên vùng quê có truyền thống cách mạng, Trương Văn Tôn sớm chứng kiến tội ác của quân Pháp đối với đồng bào, trong đó có chính người thân của mình. Nỗi đau mất mát ấy đã hun đúc trong cậu bé mới hơn mười tuổi ý chí căm thù giặc và khát vọng được tham gia kháng chiến.Dù tuổi còn nhỏ, Tôn rất thông minh, nhanh nhẹn và gan dạ. Nhận thấy cậu bé có tinh thần cách mạng, đồng chí Vũ Văn Ân, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến xã Hiệp Hòa, trực tiếp tuyên truyền, giáo dục và rèn luyện Tôn trở thành hạt nhân trong phong trào cách mạng ở Tri Thủy. Khi ấy, tình hình địa phương vô cùng căng thẳng. Thực dân Pháp lập bốt Lịm, bốt Mai Sá ở các xã lân cận, dựng chính quyền tay sai, cài cắm chỉ điểm và thường xuyên càn quét để bắt du kích, phá cơ sở cách mạng.Đầu năm 1951, Trương Văn Tôn được giao nhiệm vụ làm liên lạc cho Ủy ban kháng chiến xã và xã đội. Anh có nhiệm vụ chuyển chỉ thị, mệnh lệnh, công văn đến các tổ du kích, các cơ sở cách mạng và những đơn vị liên quan. Nhờ dáng người nhỏ bé, nhanh nhẹn, Tôn dễ dàng che mắt địch. Khi thì anh giả làm trẻ đi bắt cua, khi thì làm người cắt cỏ, lúc lại trèo lên cây giả vờ bắt chim để quan sát tình hình. Chính sự mưu trí ấy giúp anh nhiều lần vượt qua vòng vây địch, đưa mệnh lệnh đến đúng nơi, đúng lúc, góp phần giữ vững phong trào cách mạng ở Tri Thủy.Sáng 21 tháng 2 năm 1951, thực dân Pháp huy động lực lượng lớn mở trận càn vào các xã miền đông huyện Phú Xuyên. Trọng điểm là thôn Tri Thủy và thôn Nhân Sơn. Chúng chia làm hai mũi tiến công, một mũi từ hướng Tây theo quốc lộ 1, một mũi từ phía Đông theo sông Hồng tiến vào. Pháo binh từ khu vực đường 1A bắn dọn đường cho bộ binh, khiến cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt ngay từ sáng sớm.Du kích xã Tri Thủy phối hợp với Đại đội 43 bộ đội địa phương lợi dụng địa hình làng xóm để chống trả quyết liệt. Trong trận này, ta tiêu diệt và làm bị thương khoảng 30 tên địch, trong đó có 11 lính Pháp, đồng thời thu được nhiều vũ khí, chiến lợi phẩm. Tuy nhiên, do địch đông và tiếp viện bằng đường sông, cuộc chiến không cân sức kéo dài hơn bốn giờ. Một số bộ đội, du kích hy sinh, nhiều người dân bị thương vong.Để bảo toàn lực lượng, các đơn vị du kích và bộ đội địa phương được lệnh rút về tuyến sau hoặc xuống hầm bí mật. Trương Văn Tôn nhận nhiệm vụ truyền đạt mệnh lệnh ấy đến các chốt chiến đấu. Giữa làn đạn địch, cậu bé liên lạc vẫn băng qua từng ngõ xóm, đưa tin kịp thời để đồng đội rút lui an toàn.Trên đường làm nhiệm vụ đến đầu xóm Trại, thôn Tri Thủy, anh bị địch bắt. Khi ấy trong người Tôn có một con dao găm và một quả lựu đạn. Biết bắt được một chiến sĩ liên lạc, quân Pháp tìm mọi cách dụ dỗ, tra hỏi để buộc anh khai nơi ẩn náu của du kích, bộ đội và các hầm bí mật. Nhưng cậu bé 12 tuổi nhất quyết không nói một lời.Từ trưa đến chiều, địch vừa dụ dỗ vừa t.r.@ t.ấ.n d.ã m.@.n. Chúng d.ọ.a g.i.ế.t, dọa m.ổ b.ụ.n.g, nhưng Trương Văn Tôn vẫn cắn răng chịu đựng, kiên quyết không khai báo. Cuối cùng, trước sự bất khuất của người chiến sĩ nhỏ, kẻ thù đã s.á.t h.ạ.i anh bằng những thủ đoạn vô cùng t.à.n b.ạ.o. Dù bị thương nặng, anh vẫn giữ trọn khí tiết, không để lộ bất kỳ cơ sở cách mạng hay hầm bí mật nào.Khi quân Pháp rút về bốt Lịm và bốt Mai Sá, bộ đội, du kích từ hầm bí mật chạy đến bên anh. Bà Phạm Thị Hoa, Xã đội phó kiêm cứu thương xã Tri Thủy, đã cố hết sức cứu chữa nhưng không thể giữ được mạng sống cho anh. Trong những giây phút cuối cùng, Trương Văn Tôn vẫn hỏi đồng đội có sao không, hỏi cha mình ở đâu. Khi nghe nói mọi người an toàn, cha đã tản cư, anh kịp nở một nụ cười trước khi trút hơi thở cuối cùng vào chiều ngày 21 tháng 2 năm 1951, khi mới 12 tuổi.Sự hy sinh của Trương Văn Tôn khiến nhân dân Tri Thủy vô cùng thương tiếc. Để ghi nhớ lòng dũng cảm và khí tiết bất khuất của người chiến sĩ nhỏ, nhân dân địa phương đã lưu truyền bài vè:Anh Tôn du kích quê ta,Kẻ thù bắt được khảo tra cả ngày.Một lòng kiên quyết không khai,Làm cho kẻ địch tay sai điên cuồng.Đem anh mổ bụng moi gan,Xong anh vẫn sống trong lòng nhân dân.Tấm gương hy sinh của anh được ghi lại trong Lịch sử cách mạng Đảng bộ xã Tri Thủy giai đoạn 1945–2005 và Lịch sử lực lượng vũ trang nhân dân huyện Phú Xuyên giai đoạn 1945–2010. Sau đó, cha anh và em út Trương Văn Thêm cũng bị thực dân Pháp s.á.t h.ạ.i. Hai người anh của Tôn tiếp tục lên đường đánh giặc. Sau hòa bình, anh cả Trương Văn Huấn xuất ngũ, quy tập phần mộ của cha mẹ và hai em là Tôn, Thêm về nghĩa trang nhân dân Đầu Âu, thôn Trung Hòa, xã Phú Thịnh, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Người anh thứ hai Trương Văn Đạo tiếp tục vào Nam chiến đấu cho đến ngày đất nước thống nhất.Ngày 14 tháng 3 năm 2001, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 271/QĐ-TTg, truy tặng danh hiệu liệt sĩ cho Trương Văn Tôn. Đến ngày 30 tháng 1 năm 2011, Chủ tịch nước ký Quyết định số 162/QĐ-CTN, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Trương Văn Tôn, nguyên đội viên du kích xã Tri Thủy, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây cũ, nay thuộc Hà Nội.Ngày nay, tên tuổi anh được ghi trang trọng trên bia đá và phần mộ tưởng niệm tại nghĩa trang liệt sĩ xã Phú Thịnh, Kim Động, Hưng Yên. Tại khuôn viên phần mộ gia đình ở nghĩa trang Đầu Âu, người dân cũng dựng bia ghi lại tấm gương hy sinh oanh liệt của anh.Trương Văn Tôn được xem là một trong những Anh hùng liệt sĩ nhỏ tuổi nhất Việt Nam. Cuộc đời anh chỉ kéo dài 12 năm, nhưng lòng gan dạ, sự trung thành với cách mạng và nụ cười cuối cùng trước lúc hy sinh đã trở thành biểu tượng xúc động về tinh thần bất khuất của thiếu nhi Việt Nam trong kháng chiến.