Lò Văn Giá (1919 – 1943) – Người thanh niên Thái mở đường máu tù chính trị Sơn La
Liệt sĩ, người giao liên mưu trí dân tộc Thái, người đã dũng cảm dẫn đường cho cuộc vượt ngục lịch sử của các lãnh đạo cách mạng cốt cán khỏi nhà tù Sơn La và anh dũng hy sinh dưới đòn tra tấn của giặc.
Anh Lò Văn Giá sinh ra tại bản Cọ, xã Chiềng An, thị xã Sơn La. Sớm chứng kiến sự tàn bạo của thực dân Pháp tại Nhà tù Sơn Sa, anh đã bí mật tham gia vào tổ chức Thanh niên cứu quốc, làm nhiệm vụ chuyển thư từ và xây dựng cơ sở cách mạng bên ngoài nhà tù.
Mùa hè năm 1943, chi bộ Đảng bí mật trong nhà tù Sơn La quyết định tổ chức một cuộc vượt ngục chiến lược cho các đồng chí cán bộ cốt cán (trong đó có đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh...). Lò Văn Giá được tổ chức tin tưởng giao nhiệm vụ tối mật: đón và dẫn đường cho đoàn vượt ngục băng qua rừng rậm Tây Bắc sang Sầm Nưa (Lào) rồi về chiến khu an toàn. Bằng sự thấu thuộc từng lối mòn, khe suối, anh đã mưu trí đưa đoàn cán bộ đi qua các chốt chặn nghiêm ngặt của mật thám Pháp một cách thần kỳ.
Sau khi đưa các đồng chí lãnh đạo đến vùng an toàn, trên đường quay trở lại để tiếp tục hoạt động, Lò Văn Giá không may rơi vào tay giặc. Biết anh là người dẫn đường cho cuộc vượt ngục, thực dân Pháp đã dùng những hình phạt tra tấn dã man nhất để ép anh khai ra tung tích đoàn cán bộ và cơ sở mật. Nhưng người thanh niên Thái 24 tuổi ấy đã cắn răng chịu đựng, không hé môi nửa lời và hiên ngang ngã xuống. Tên tuổi của Lò Văn Giá mãi mãi khắc sâu vào vách đá Tây Nguyên như một biểu tượng của lòng trung thành son sắt.
