Lo Văn Hặc (1927 – 2003) – Vị tướng tình báo tài ba của thung lũng Mường Thanh
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, người con ưu tú của dân tộc Thái (Điện Biên); người đã xây dựng mạng lưới tình báo nhân dân vững chắc, góp công lớn vào việc thấu hiểu tình hình địch trong chiến dịch Điện Biên Phủ.
Ông Lo Văn Hặc sinh ra tại Điện Biên trong một gia đình quý tộc Thái cũ nhưng đã sớm từ bỏ đặc quyền để đi theo cách mạng. Với lợi thế thông thạo nhiều ngôn ngữ dân tộc, phong tục tập quán và địa hình hiểm trở của vùng Tây Bắc, ông được tin tưởng giao trọng trách xây dựng lực lượng vũ trang và tình báo tại địa phương.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ (1954), khi quân Pháp chiếm đóng thung lũng Mường Thanh và lập nên tập đoàn cứ điểm kiên cố, Lo Văn Hặc đã mưu trí thâm nhập vào các bản làng bị chiếm đóng. Ông vận động đồng bào Thái, Mông không đi phu cho Pháp, đồng thời xây dựng một mạng lưới "tình báo mắt thần" ngay trong lòng địch. Từ những thông tin mật do ông và đồng bào cung cấp về sơ đồ bố phòng, di chuyển quân của Pháp, bộ chỉ huy chiến dịch của ta đã đưa ra những quyết sách chính xác để tiêu diệt các cứ điểm.
Sau hòa bình, ông tiếp tục cống hiến cho quân đội, trở thành Tư lệnh Quân khu Tây Bắc và là một trong những vị tướng người Thái đầu tiên. Cuộc đời ông là biểu tượng cho trí tuệ quân sự nhạy bén và tấm lòng trung thành của đồng bào Thái với sự nghiệp giải phóng đất nước.
