Lời khuyên ngàn vàng định hình dòng chảy lịch sử
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585), hiệu là Bạch Vân cư sĩ, được người đời tôn vinh là Trạng Trình. Ông không chỉ là một nhà thơ, nhà văn hóa lớn mà còn là một nhà tiên tri đại tài trong lịch sử Việt Nam với những lời sấm truyền chính xác đến hàng trăm năm sau. Dưới đây là câu chuyện về trí tuệ mẫn tiệp và khả năng "nhìn thấu tương lai" của ông, giúp các thế lực phong kiến thời bấy giờ tìm ra lối thoát trong giông bão thời cuộc.
Thế kỷ XVI là giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam với sự tranh chấp quyền lực triều chính gay gắt giữa ba thế lực lớn: nhà Mạc, nhà Lê (trịnh) và chúa Nguyễn. Dù đã cáo quan về ở ẩn tại quê nhà Hải Phòng, lập am Bạch Vân để dạy học, nhưng danh tiếng và trí tuệ của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn vang dội. Mỗi khi gặp đại sự, các tập đoàn phong kiến đều cử người đến xin ông lời khuyên.
Bằng nhãn quan chính sự sắc bén và khả năng dự báo thiên tài, Trạng Trình đã đưa ra 3 lời khuyên ngắn gọn nhưng thay đổi hoàn toàn vận mệnh của cả ba dòng họ:
Lời khuyên dành cho nhà Mạc: Khi nhà Mạc suy yếu và bị quân Lê - Trịnh đánh đuổi, vua Mạc đã sai người đến hỏi ông về hậu vận. Trạng Trình không trả lời trực tiếp mà ẩn ý bảo: "Cao Bằng tuy nhỏ, thế kỷ tam đại" (Vùng đất Cao Bằng tuy nhỏ nhưng có thể giúp nhà Mạc tồn tại được 3 đời). Nghe theo lời ông, nhà Mạc lên Cao Bằng cố thủ và quả nhiên giữ được giang sơn tại đây thêm gần 80 năm.
Lời khuyên dành cho nhà Trịnh: Chúa Trịnh kiểm soát toàn bộ triều đình nhưng vẫn phân vân có nên phế bỏ nhà Lê để tự mình lên ngôi vua hay không. Trạng Trình dẫn sứ giả ra chùa, thắp hương rồi bảo chú tiểu: "Giữ chùa thờ Phật thì được ăn oản" (ý nói cứ tôn phò nhà Lê thì quyền lực nhà Trịnh mới bền vững). Hiểu ý, chúa Trịnh tiếp tục giữ ngôi vua cho nhà Lê, tạo nên cục diện "Vua Lê - Chúa Trịnh" kéo dài hơn 2 thế kỷ.
Lời khuyên mở cõi cho chúa Nguyễn: Đây là lời khuyên mang tính bước ngoặt vĩ đại nhất. Nguyễn Hoàng (con trai công thần Nguyễn Kim) bị chúa Trịnh chèn ép, có nguy cơ bị sát hại nên đã sai người đến am Bạch Vân hỏi kế sinh nhai. Trạng Trình nhìn hàng ngọc vạn tuế ngoài sân rồi ngâm câu thơ lịch sử:
"Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân"
(Một dải Hoành Sơn có thể dung thân được muôn đời)
Nguyễn Hoàng lập tức xin chúa Trịnh cho vào trấn thủ xứ Thuận Hóa (miền Trung ngày nay). Quyết định này không chỉ cứu mạng Nguyễn Hoàng mà còn mở đầu cho hành trình Nam tiến vĩ đại, mở mang bờ cõi nước Việt và đặt nền móng cho vương triều nhà Nguyễn sau này.
