"Lời thề dưới lòng đất di sản"

Vào những năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) được ví như "yết điểm" giao thông huyết mạch. Không quân Mỹ tập trung đánh phá điên cuồng nhằm cắt đứt sự chi viện từ miền Bắc cho chiến trường miền Nam. Trung bình mỗi mét vuông đất tại đây phải gánh chịu ít nhất 3 quả bom tạ.

Buổi chiều định mệnh Khoảng 16 giờ ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái trẻ do chị Võ Thị Tần làm tiểu đội trưởng nhận lệnh ra sát đường chiến lược để san lấp hố bom, dọn đường cho xe ra tiền tuyến. Lúc đó, trời bắt đầu ngả bóng, nhưng tiếng động cơ máy bay phản lực vẫn gầm rú trên bầu trời.

Bà Nguyễn Thị Bình kể lại rằng, các chị em ra trận với tâm thế rất lạc quan. Họ vừa làm vừa hò hát, trêu đùa nhau để quên đi cái nóng hầm cập và mùi thuốc súng nồng nặc. Chị Tần còn dặn: "Cố làm nhanh tay các em ơi, tối nay xe vào nhiều lắm!"

Trận bom cuối cùng Khi cả tiểu đội đang hăng say làm việc thì bất ngờ một biên đội máy bay Mỹ ập đến. Chúng ném một loạt bom trúng vào đội hình của Tiểu đội 4. Một quả bom nổ sát hầm trú ẩn nơi các chị đang làm việc, hất tung một khối lượng đất đá khổng lồ, vùi lấp tất cả 10 cô gái trẻ.

Sau trận bom, đồng đội từ các hầm gần đó lao ra, điên cuồng dùng cuốc xẻng và cả tay trần để bới đất tìm chị em. Bà Bình và những người còn sống vừa khóc vừa đào bới. Họ tìm thấy chị Tần đầu tiên, rồi lần lượt là các chị em khác.

Nỗi đau và sự bất tử Đau xót nhất là trường hợp của chị Hồ Thị Cúc. Đồng đội đã đào xới suốt 3 ngày đêm nhưng vẫn không thấy chị. Anh Yến (một cán bộ kỹ thuật) đã viết bài thơ "Cúc ơi" đầy nghẹn ngào để gọi hồn chị:

"Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp? Chín bạn quây quần ăn rau muống chẻ Gương lược đây rồi, sao em chưa về soi?"

Đến ngày thứ 3, người ta mới tìm thấy chị Cúc trong tư thế ngồi dưới hầm sâu, chiếc xẻng vẫn cầm chặt trong tay, đầu đội nón lá nhưng người đã lạnh ngắt.

Mười cô gái ấy, người trẻ nhất mới 17, người chị cả cũng chỉ 24 tuổi. Họ đã nằm lại trong lòng đất mẹ Đồng Lộc khi mái tóc còn xanh, chưa kịp có một tình yêu trọn vẹn, nhưng tên tuổi của họ đã trở thành tượng đài sống mãi cùng non sông.