Lời thề Lũng Nhai và Thanh gươm Thuận Thiên

Đầu thế kỷ 15, nước Đại Ngu (tên nước ta thời nhà Hồ) rơi vào tay giặc Minh. Bọn đô hộ thi hành chính sách cai trị vô cùng tàn bạo, vơ vét sản vật, bắt bớ người tài, khiến nhân dân rơi vào cảnh lầm than. Tại vùng đất Lam Sơn (Thanh Hóa), có một hào trưởng giàu có tên là Lê Lợi. Chứng kiến cảnh đất nước điêu tàn, ông vô cùng căm phẫn, quyết dùng toàn bộ tài sản của mình để chiêu mộ hiền tài, tích trữ lương thảo chờ ngày khởi nghĩa.

Năm 1416, Lê Lợi cùng 18 người anh em thân tín (trong đó có Nguyễn Trãi, Lê Lai) tổ chức hội thề tại rừng Lũng Nhai, cắt máu ăn thề, nguyện sống chết có nhau để đánh đuổi giặc ngoại xâm.

Tương truyền, trong những ngày đầu tụ nghĩa, trời đất đã ban cho Lê Lợi một thanh gươm thần để cứu nước. Người bạn của ông là Lê Thận, trong một đêm đi đánh cá đã vớt được một lưỡi gươm sáng rực dưới đáy nước. Sau đó, trong một lần đi rừng, Lê Lợi tình cờ nhặt được một cái chuôi gươm trên ngọn cây đa. Khi đem ghép lưỡi gươm của Lê Thận với chuôi gươm của Lê Lợi thì vừa vặn như in. Trên lưỡi gươm khắc hai chữ Thuận Thiên (thuận theo ý trời). Thanh gươm báu ấy đã tiếp thêm sức mạnh thần kỳ, bừng sáng hào quang chí chí khí của nghĩa quân Lam Sơn.

Mười năm nếm mật nằm gai và sự hi sinh cao cả

Mùa xuân năm 1418, Lê Lợi chính thức xưng là Bình Định Vương, phất cờ khởi nghĩa. Những ngày đầu, lực lượng nghĩa quân còn vô cùng mỏng yếu. Quân Minh nhiều lần huy động lực lượng lớn bao vây truy quét. Lê Lợi và nghĩa quân phải rút lui lên vùng núi Chí Linh (Thanh Hóa) ẩn náu. Có những lúc lương thực cạn kiệt, quân sĩ phải ăn rễ cây, măng rừng, đối mặt với ranh giới sinh tử mỏng manh.

Trong một lần bị giặc Minh bao vây ngặt nghèo ở núi Chí Linh, tình thế ngàn cân treo sợi tóc, tướng Lê Lai đã dũng cảm xin được mặc áo bào của Lê Lợi, cưỡi voi chiến dẫn theo một toán quân cảm tử xông ra phá vòng vây. Quân giặc tưởng đó là Lê Lợi nên tập trung lực lượng đuổi bắt và giết hại Lê Lai. Nhờ sự hi sinh cao cả "liều mình cứu chúa" đó, Lê Lợi và phần lớn nghĩa quân mới thoát hiểm, bảo toàn được lực lượng để tiếp tục chiến đấu.

Trận chiến lịch sử và khúc khải hoàn

Trải qua vô vàn gian khổ, từ thế bị động, nghĩa quân Lam Sơn ngày càng lớn mạnh, chuyển từ phòng ngự sang tiến công, giải phóng dần từ miền Nam ra miền Bắc.

Đỉnh cao của cuộc kháng chiến là chiến dịch Chi Lăng - Xương Giang (năm 1427). Quân Minh cử Liễu Thăng dẫn 10 vạn viện binh sang cứu nguy. Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã tương kế tựu kế, giả vờ thua chạy để dụ đạo quân của Liễu Thăng lọt vào ải Chi Lăng. Tại đây, nghĩa quân đổ ra đánh úp, Liễu Thăng bị chém đầu tại trận, hàng vạn quân Minh bị tiêu diệt.

Nghe tin viện binh đại bại, chủ tướng giặc là Vương Thông đang bị vây hãm ở thành Đông Quan (Hà Nội) khiếp sợ, vội vã xin cầu hòa và rút quân về nước. Tháng 4 năm 1428, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Lê Thái Tổ, lập ra vương triều Hậu Lê, khôi phục lại quốc hiệu Đại Việt.

Huyền thoại trả gươm báu

Đất nước thanh bình, một ngày nọ, vua Lê Thái Tổ cưỡi thuyền rồng dạo chơi trên hồ Tả Vọng ở kinh thành Thăng Long. Bỗng nhiên, một con rùa vàng khổng lồ từ dưới nước nhô lên. Rùa vàng bơi đến gần thuyền rồng, cất tiếng nói: "Xin bệ hạ hoàn gươm lại cho Long Quân".

Vua Lê hiểu ý, liền rút thanh gươm Thuận Thiên đeo bên mình ra, nâng lên cao. Thanh gươm tự động rời khỏi tay vua, bay thẳng về phía rùa vàng. Rùa ngậm lấy thanh gươm rồi từ từ lặn xuống đáy hồ.

Từ đó, hồ Tả Vọng được đổi tên thành hồ Hoàn Kiếm (hay hồ Gươm). Hành động trả gươm không chỉ là một huyền thoại đẹp mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc: Dân tộc Việt Nam mượn vũ khí để đánh giặc giữ nước, nhưng khi hòa bình lập lại, sẵn sàng gác lại đao kiếm, khát vọng xây dựng một đất nước thái bình, thịnh trị.

Ý nghĩa lịch sử:

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo là một bản anh hùng ca vĩ đại về lòng yêu nước, ý chí độc lập và tinh thần đoàn kết. Lê Lợi không chỉ là một nhà quân sự tài ba mà còn là vị vua nhân từ, sáng lập ra vương triều phong kiến phát triển rực rỡ và tồn tại lâu dài nhất trong lịch sử Việt Nam.