LỜI TỪ CHỐI Ở PHỦ CHÚA

Lê Hữu Trác vốn sinh ra trong một gia đình dòng dõi quan lại danh giá, nhưng nhận thấy thời thế nhiễu nhương, ông quyết định từ bỏ con đường công danh để về quê mẹ tại Hương Sơn (Hà Tĩnh) học nghề y. Tại đây, ông lấy hiệu là Hải Thượng Lãn Ông (ông già gàn ở Hải Dương), ngày đêm miệt mài bốc thuốc cứu người, bất kể là người giàu hay người nghèo.

Năm 1782, danh tiếng chữa bệnh mát tay của ông lan tới kinh thành. Chúa Trịnh Tỉnh ra lệnh triệu ông vào phủ để chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán.

Vào phủ chúa, ông thấy cảnh đền đài tráng lệ, người hầu kẻ hạ tấp nập, nhưng thế tử lại gầy yếu, xanh xao do sống trong cảnh trướng rủ màn che, thiếu khí trời và dùng quá nhiều thuốc bổ xa xỉ.

Ông kê đơn chữa trị giúp thế tử bớt bệnh, nhưng chúa Trịnh vì quá mến tài nên muốn giữ ông lại làm quan ngự y trong cung. Biết rằng nếu ở lại chốn cung đình tuy được sống trong nhung lụa nhưng sẽ mất đi sự tự do và không thể chữa bệnh cho dân nghèo, Hải Thượng Lãn Ông đã cố tình giả bệnh, kiên trì xin rút lui.

Sau nhiều lần từ chối khéo léo, cuối cùng ông cũng thoát khỏi chốn thị phi kinh thành để trở về với núi rừng Hương Sơn. Ông tiếp tục dốc sức viết sách y học (bộ Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh) và chữa bệnh cho bà con xóm làng cho đến cuối đời.