Lòng biết ơn - sức mạnh làm nên một dân tộc

Những ngày qua, cả nước hướng về Công viên Lê Thị Riêng, nơi các lực lượng chức năng ngày đêm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; nơi gắn với những hy sinh vô cùng dũng cảm, quả cảm của quân và dân ta trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Điều này càng khiến cho những ngày tháng 7 trở nên đặc biệt hơn. Bởi sau gần 80 năm kể từ khi ngày 27/7 được lựa chọn là ngày tri ân những người có công với cách mạng, thông điệp mà ngày kỷ niệm gửi gắm vẫn vẹn nguyên giá trị. Lòng biết ơn chưa bao giờ chỉ thuộc về ký ức, mà đó là một phẩm chất văn hóa, một nền tảng đạo đức và cũng là sức mạnh tinh thần góp phần tạo nên bản lĩnh của dân tộc Việt Nam.

Khi lòng biết ơn trở thành sức mạnh của dân tộc

Tháng 7 luôn là khoảng thời gian đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt. Khắp các nghĩa trang liệt sĩ, những nén hương được thắp lên. Những ngọn nến tri ân lại sáng trong đêm. Những đoàn công tác của các cấp, các ngành đến thăm hỏi thương binh, bệnh binh, Mẹ Việt Nam Anh hùng và các gia đình chính sách. Nhiều hoạt động đã trở thành thông lệ suốt nhiều năm qua, nhưng chưa bao giờ mang ý nghĩa của sự lặp lại. Mỗi năm, tháng 7 lại nhắc mọi người dân Việt Nam về một phần ký ức chung của dân tộc.

Người dân TPHCM dâng hương, dâng hoa và lễ vật, bày tỏ lòng tri ân các anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (Ảnh: Nam Anh).

Ngày 27/7 ra đời giữa những năm tháng ác liệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Năm 1947, trong điều kiện đất nước còn muôn vàn gian khó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định lấy ngày 27/7 làm Ngày Thương binh toàn quốc. Quyết định ấy phản ánh một tư tưởng nhân văn sâu sắc: ngay trong chiến tranh, những người con đã hy sinh và cống hiến cho Tổ quốc luôn được trân trọng, ghi nhớ và biết ơn.

Trong bức thư gửi nhân dịp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào... Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”. Hơn bảy thập niên đã trôi qua, lời căn dặn ấy vẫn là nền tảng của chính sách đối với người có công và cũng là chuẩn mực đạo đức trong đời sống xã hội.

Đến năm 1955, ngày 27/7 được đổi tên thành Ngày Thương binh - Liệt sĩ nhằm ghi nhận đầy đủ hơn sự hy sinh của những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc. Từ đó đến nay, ngày 27/7 đã vượt ra ngoài ý nghĩa của một ngày kỷ niệm. Đó là dịp để cả đất nước cùng nhìn lại hành trình giành độc lập, thống nhất và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời, nhắc nhở mỗi thế hệ về giá trị của hòa bình.

Hòa bình luôn được nhắc đến như một điều hiển nhiên đối với những người sinh ra sau chiến tranh. Thế nhưng, mỗi lần đứng trước những hàng bia trắng ở nghĩa trang liệt sĩ, mỗi lần nhìn những mái đầu bạc vẫn mòn mỏi đi tìm hài cốt người thân, mỗi lần chứng kiến những di vật đã úa màu thời gian được trao lại cho gia đình liệt sĩ, chúng ta mới cảm nhận sâu sắc rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ, bằng máu và bằng những cuộc chia ly kéo dài qua nhiều thế hệ.

Những con số được công bố tại Hội nghị tri ân người có công với cách mạng toàn quốc năm 2026 càng cho thấy chiến tranh vẫn để lại những nỗi đau chưa thể xóa nhòa. Cả nước hiện có hơn 9,2 triệu người có công với cách mạng đang được hưởng các chính sách ưu đãi. Song vẫn còn 175.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy hài cốt và 230.000 phần mộ liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính. Đằng sau mỗi con số là một gia đình chưa nguôi khắc khoải, là những cuộc tìm kiếm kéo dài hàng chục năm, thậm chí qua nhiều thế hệ.

Chính vì vậy, việc Chính phủ triển khai chiến dịch “500 ngày đêm” nhằm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ mang ý nghĩa vượt lên trên một chương trình công tác. Đó là sự tiếp nối lời hứa của đất nước với những người đã hy sinh. Đó cũng là cách để lịch sử được khép lại bằng sự trọn vẹn, để mỗi người lính có thể trở về với tên tuổi của mình, với gia đình và quê hương sau nhiều thập niên nằm lại nơi chiến trường.

Mỗi dân tộc đều có những giá trị làm nên bản sắc của mình. Với Việt Nam, đó là lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Trong thư tới các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động trong thời kỳ kháng chiến, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công với cách mạng nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và những người có công không chỉ là tình cảm, mà còn là một giá trị nền tảng của quốc gia. Có lẽ đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Ngày 27/7 giúp lịch sử tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay bằng sự tri ân, bằng trách nhiệm và bằng ý thức gìn giữ những giá trị đã làm nên sức mạnh của dân tộc.

Tri ân thế hệ cha anh bằng khát vọng dựng xây đất nước

Lịch sử dân tộc Việt Nam luôn được viết nên bằng sự tiếp nối giữa các thế hệ. Thế hệ đi trước đã giành độc lập, thống nhất non sông và bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Thế hệ hôm nay tiếp nhận thành quả ấy trong một bối cảnh hoàn toàn khác, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển với những cơ hội và thách thức mới. Chiến trường năm xưa đã lùi xa, nhưng phía trước vẫn còn những “mặt trận” đòi hỏi ý chí, trí tuệ và bản lĩnh: nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, làm chủ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, bảo vệ chủ quyền quốc gia trong điều kiện mới và xây dựng một xã hội ngày càng văn minh, hạnh phúc.

"Lễ Thắp nến tri ân các Anh hùng liệt sĩ" tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội (Ảnh: Hải Long).

Ở góc độ đó, lòng biết ơn còn là ý thức về trách nhiệm đối với những gì cha anh đã gửi gắm cho các thế hệ sau. Mỗi thành tựu mà đất nước đạt được hôm nay đều là sự tiếp nối của những hy sinh trong quá khứ. Mỗi bước tiến trên con đường phát triển cũng là một cách trả lời những người đã ngã xuống rằng sự hy sinh của họ đã góp phần làm nên một Việt Nam đang từng ngày đổi thay.

Chính vì vậy, tri ân không phải là hướng mãi về phía sau. Tri ân là biết nhìn về phía trước bằng một tinh thần trách nhiệm lớn hơn. Một đất nước phát triển, người dân có cuộc sống ngày càng ấm no, hạnh phúc, xã hội ổn định, văn minh chính là sự khẳng định rõ nhất về ý nghĩa của những hy sinh đã làm nên nền độc lập hôm nay.

Thực tế cho thấy Việt Nam đã đi một chặng đường rất dài kể từ ngày đất nước thống nhất. Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng khá trong khu vực, hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện, vị thế quốc tế được nâng lên. Những thành tựu ấy là kết quả của nhiều yếu tố, song trước hết được xây dựng trên nền tảng của hòa bình, độc lập và thống nhất đất nước.

Đó cũng là lý do mỗi thành tựu phát triển hôm nay đều có mối liên hệ với những hy sinh của các thế hệ cha anh. Nếu không có những người con đã ngã xuống trên các chiến trường, sẽ không có môi trường hòa bình để phát triển. Nếu không có những người con hy sinh đánh đổi tuổi xuân vì độc lập dân tộc, sẽ không có điều kiện để đất nước bước vào kỷ nguyên hội nhập, đổi mới và phát triển.

Bởi vậy, cách tri ân sâu sắc nhất chính là quyết tâm xây dựng một Việt Nam ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc. Đó cũng là mục tiêu xuyên suốt mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới trong kỷ nguyên phát triển mới, với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng nền quản trị hiện đại, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

Đối với thế hệ trẻ, ý nghĩa của lòng yêu nước cũng đang được biểu hiện bằng những cách thức mới. Nếu thế hệ cha anh thể hiện lòng yêu nước bằng sự sẵn sàng cầm súng bảo vệ Tổ quốc, thì thế hệ hôm nay có cơ hội thể hiện tình yêu ấy qua học tập, lao động sáng tạo, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp, làm chủ công nghệ, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước. Trong thời đại cạnh tranh bằng tri thức và công nghệ, cống hiến cho sự phát triển của đất nước cũng chính là một biểu hiện sinh động của lòng yêu nước.

Trong bài phát biểu tại Hội nghị tri ân người có công với cách mạng toàn quốc năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh yêu cầu giữ vững môi trường hòa bình, phát triển đất nước nhanh và bền vững, bảo vệ vững chắc Tổ quốc chính là nhiệm vụ của thế hệ hiện tại đối với những hy sinh to lớn của thế hệ cha anh.

Một dân tộc biết gìn giữ ký ức lịch sử, biết trân trọng những người đã cống hiến và biết truyền lại những giá trị ấy cho các thế hệ sau sẽ luôn có một nguồn lực tinh thần to lớn. Chính nguồn lực ấy tạo nên sự đồng thuận xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và nuôi dưỡng khát vọng vươn lên.

Ngày 27/7 không chỉ nhắc nhở về những mất mát đã qua, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm gìn giữ hòa bình, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và dựng xây một Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Đó cũng là sự tri ân sâu sắc nhất đối với các Anh hùng liệt sĩ, các thương binh, bệnh binh, Mẹ Việt Nam Anh hùng và hàng triệu người con đã hiến dâng tuổi xuân, xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Bởi sau tất cả, không có lời tưởng nhớ nào ý nghĩa hơn việc tiếp tục viết nên một tương lai xứng đáng với những hy sinh đã làm nên hình hài đất nước hôm nay.