Lớp học dưới hầm

Bầu trời Nam Định những năm 1966 - 1972 không chỉ có màu xanh của hy vọng, mà còn bị xé toạc bởi những vệt khói xám xịt của máy bay phản lực Mỹ. Nhưng dưới những rặng tre, bên những con mương của Thành Nam, có một thế giới khác vẫn bền bỉ tồn tại: thế giới của những "lớp học dưới hầm".

"Giáp trụ" bằng rơm rực nắng

Sáng sớm, cậu bé Minh dắt chiếc mũ rơm lên đầu, kiểm tra lại sợi dây quai bện bằng vải vụn. Những chiếc mũ rơm dày cộp, thơm nồng mùi lúa mới đã trở thành vật bất ly thân của mọi đứa trẻ Nam Định thời bấy giờ. Nó không chỉ che cái nắng đổ lửa của miền Bắc mà còn là tấm lá chắn, bảo vệ những cái đầu xanh khỏi những mảnh bom bi sắc lẹm.

Minh cùng các bạn đi bộ tới trường, nhưng không phải đi trên đường cái lớn mà len lỏi qua những con đường mòn ngụy trang dưới bóng cây. Mỗi khi nghe tiếng còi báo động từ phía nhà máy Dệt rú lên, không ai bảo ai, cả đám trẻ lập tức nằm thụp xuống rãnh giao thông hào, chiếc mũ rơm vàng rực hòa lẫn vào màu đất, màu lá khô.

Lớp học trong lòng đất

Trường học của Minh giờ đây là dãy hầm chữ A đắp đất dày, nửa chìm nửa nổi dưới những gốc đa cổ thụ. Bước vào hầm, hơi đất ẩm nồng xộc lên mũi. Không gian chật hẹp, chỉ có vài khe sáng yếu ớt lọt qua cửa hầm nhỏ, nhưng lại là nơi an toàn nhất thành phố.

Học sinh ngồi chen chúc trên những chiếc ghế tre dã chiến. Bảng đen là mảnh gỗ sơn dở, phấn viết được thầy giáo nâng niu như báu vật. Trong bóng tối lờ mờ, tiếng bút chì sột soạt trên giấy rơm và tiếng đọc bài đồng thanh vang lên dõng dạc. Có những lúc, bom nổ rung chuyển cả vách hầm, bụi đất rơi lả tả xuống trang vở, nhưng Minh và các bạn chỉ cần phủi nhẹ rồi lại tiếp tục viết. Với các em, mỗi chữ cái học được lúc này chính là một lời thách thức gửi đến quân thù.

Bài học giữa hai làn đạn

Thầy giáo của Minh, một người lính phục viên với cánh tay không còn lành lặn, vừa dạy toán vừa dạy cách nghe tiếng động cơ. “Tiếng rít này là máy bay F-4, tiếng ù ù này là B-52, các em phải nhớ để biết lúc nào cần nằm sát xuống sàn hầm!” – thầy dặn.

Giữa buổi học, khi tiếng bom dứt, thầy lại dẫn cả lớp ra ngoài hầm để hít thở không khí. Nhìn về phía phố Hoàng Văn Thụ khói lửa mịt mù, Minh thấy những chiếc mũ rơm của các bạn mình như những bông hoa nắng nở rộ giữa điêu tàn. Những đứa trẻ ấy, dù sống trong hầm tối, nhưng đôi mắt vẫn sáng ngời khát vọng về một ngày mai hòa bình, về một ngày được đi học trên những con đường không còn bóng máy bay.

Thế hệ "hoa lửa" của Nam Định đã trưởng thành như vậy – lớn lên trong lòng đất, học chữ dưới ánh đèn dầu và được bảo vệ bởi những vành rơm bình dị. Những lớp học dưới hầm năm ấy không chỉ dạy họ kiến thức, mà còn dạy họ một bài học lớn nhất đời người: Dù bầu trời có sụp xuống, lòng ham học và ý chí của con người vẫn sẽ tìm được lối đi.