Lớp Học Dưới Lòng Đất
Câu chuyện về cô giáo Nguyễn Thị Diên – người phụ nữ đã mang ánh sáng con chữ xuống tận lòng đất, duy trì lớp học cho trẻ em Vĩnh Linh trong suốt những năm tháng cả làng phải sống dưới địa đạo để tránh bom Mỹ, khẳng định rằng dù trong hoàn cảnh nào, việc học không bao giờ được phép dừng lại.
Lớp Học Dưới Lòng Đất
Ở độ sâu mười lăm đến hai mươi ba mét dưới mặt đất, người dân Vĩnh Mốc đã xây dựng một làng quê thu nhỏ hoàn chỉnh: có nhà ở, có giếng nước, có trạm xá, có hội trường – và có cả lớp học.
Từ năm 1966, khi bom Mỹ trút xuống Vĩnh Linh ngày đêm không dứt, hơn 1.200 người dân xã Vĩnh Thạch đã xuống sống trong lòng địa đạo. Cuộc sống không ngừng lại. Những đứa trẻ vẫn lớn lên. Và có người đã quyết định: Chúng vẫn phải học.
Người đó là cô giáo Nguyễn Thị Diên.
________________________________________
Bảng đen trong đường hầm
Năm 1966, Nguyễn Thị Diên mới hai mươi sáu tuổi. Bà vừa là cô giáo làng, vừa là dân quân du kích. Khi cả làng xuống hầm, bà mang theo bảng đen, phấn viết, và những cuốn sách giáo khoa còn sót lại.
Lớp học của bà không có bàn ghế. Trẻ em ngồi trên nền đất ẩm, ánh đèn dầu le lói, tiếng bom vọng xuống từ trên đầu. Nhưng bảng đen vẫn được treo lên vách đất. Tiếng đánh vần vẫn vang trong không gian chật hẹp của địa đạo.
Có những buổi học bị gián đoạn vì tiếng bom quá gần, hầm rung lên, cát đổ lả tả. Bà dừng lại, chờ yên, rồi lại tiếp tục.
"Bom có thể phá nhà, phá cầu, nhưng không phá được cái học trong đầu các con," – đó là câu bà thường nói với học trò.
________________________________________
Những đứa trẻ sinh ra và lớn lên dưới đất
Trong suốt những năm tháng địa đạo Vĩnh Mốc hoạt động, có mười bảy đứa trẻ được sinh ra trong lòng đất. Nhiều em không biết ánh mặt trời trông như thế nào cho đến khi vài ba tuổi. Nhưng chúng biết đọc, biết viết – bởi có người đã không cho phép việc học dừng lại.
Nguyễn Thị Diên không chỉ dạy chữ. Bà dạy cả cách sống bình thản trước gian khổ, cách không để nỗi sợ hãi làm tê liệt tâm trí.
________________________________________
Ký ức vẫn còn trong lòng đất
Hôm nay, địa đạo Vĩnh Mốc là di tích lịch sử quốc gia, mỗi năm đón hàng trăm nghìn lượt khách tham quan. Người ta đi qua những đường hầm tối, nghe hướng dẫn viên kể về cuộc sống dưới lòng đất, và nhiều người bỗng dưng rơi nước mắt khi đứng trước căn phòng nhỏ – nơi ngày xưa là lớp học.
Cô giáo Nguyễn Thị Diên qua đời năm 2008, sau khi kịp kể lại câu chuyện của mình cho các nhà nghiên cứu lịch sử ghi lại. Bà nói: "Tôi không anh hùng gì. Tôi chỉ làm công việc của một người thầy. Công việc đó không thay đổi dù trên mặt đất hay dưới lòng đất."
Đó là loại dũng cảm lặng lẽ nhất – và có lẽ cũng bền vững nhất.
