LỬA ẤM TỪ QUÁ KHỨ

Ánh nắng chiều muộn hắt những vệt vàng vương vãi trên mảnh sân gạch rêu phong của ngôi nhà tình nghĩa nằm sâu trong con ngõ nhỏ. Hôm nay, đoàn đoàn viên thanh niên chúng tôi có cơ hội được đến thăm và trò chuyện cùng cụ Nguyễn Thị Thư. Cụ Thư năm nay đã bước sang tuổi 96, là một Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng, đồng thời cũng là người từng nuôi giấu cán bộ hoạt động cách mạng mật trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Trong căn cước lịch sử của địa phương, cụ chính là một trong những Nhân chứng lịch sử kiên trung nhất còn lại của vùng đất này.

Bước vào nhà, ấn tượng đầu tiên của tôi là sự giản dị đến thanh bạch. Trên bức tường trang trọng giữa phòng khách treo đầy những tấm Huân, Huy chương kháng chiến, bằng Tổ quốc ghi công và tấm bằng danh hiệu cao quý của Mẹ.

Cụ Thư ngồi trên chiếc phản gỗ, mái tóc bạc phơ như cước, khuôn mặt hằn sâu những nếp nhăn của thời gian và sương gió. Đôi mắt cụ đã mờ đục, nhưng khi nghe tiếng bước chân và lời chào ríu rít của chúng tôi, gương mặt cụ bừng sáng một nụ cười hiền hậu.

"Các cháu đến đấy à? Vào đây, vào đây với u..." – Giọng cụ run run nhưng ấm áp lạ kỳ.

Chúng tôi quây quần dưới chân cụ. Nhiệm vụ của tôi ngày hôm nay là ghi chép, khai thác và lưu giữ lại những thước phim ký ức của cụ – những tư liệu vô giá về một thời hoa lửa. Khi tôi nhẹ nhàng hỏi về những ngày tháng hoạt động bí mật trước năm 1945, ánh mắt cụ chợt nhìn ra khoảng sân, như thể những thước phim của hơn 80 năm trước đang sống động hiện về.

Cụ kể, ngày đó cụ mới mười chín, đôi mươi, ban ngày thì đi làm ruộng, ban đêm lại cùng các "Ba Má phong trào" bí mật xay lúa, giã gạo, nuôi giấu các cán bộ nằm vùng ngay dưới căn hầm bí mật đào sát vách buồng.

"Lúc đó sợ không u?" – Một bạn đoàn viên khẽ hỏi.

Cụ cười, nếp nhăn xô lại:

"Sợ chứ cháu. Giặc lùng sục suốt đêm ngày, sơ hở một chút là mất mạng, là ảnh hưởng đến cả tổ chức. Nhưng cái bụng mình đã theo cách mạng thì không biết lui. Các chú cán bộ khổ lắm, nhịn ăn, nhịn khát dưới hầm tối tăm, mình ở trên này có bữa cơm, củ sắn thì phải nhường chứ."

Giọng cụ nghẹn lại khi tôi hỏi về những người con của cụ. Hai người con trai của cụ, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, đã lên đường nhập ngũ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước và mãi mãi không trở về. Cụ vừa là thân nhân của liệt sĩ, vừa tự mình gánh chịu nỗi đau xé lòng của người mẹ "ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ".

Cụ đưa bàn tay gầy gộc, run rẩy vuốt ve tấm Huân chương Kháng chiến hạng Nhất treo trên ngực áo. Cụ bảo, đau thương thì nhiều, nhưng chưa bao giờ cụ hối hận. Những người con của cụ, và cả hàng vạn cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong năm xưa, đã ngã xuống để đổi lấy màu xanh hòa bình ngày hôm nay cho các cháu.

Buổi trò chuyện kéo dài hơn hai tiếng đồng hồ. Cuốn sổ tay của tôi đã đặc kín những dòng chữ, những chi tiết lịch sử sống động mà không một trang sách giáo khoa nào có thể truyền tải hết được. Đó không chỉ là thông tin lịch sử, đó là máu, là nước mắt, là lòng yêu nước vĩ đại được nuôi dưỡng trong lồng ngực của những con người bình dị.

Khi chia tay, cụ Thư nắm chặt tay tôi, bàn tay ráp khô nhưng truyền sang một hơi ấm kỳ lạ:

"Cố học tập, giữ gìn đất nước nghe các cháu..."

Bước ra khỏi con ngõ nhỏ, hoàng hôn đã buông xuống nhưng trong lòng chúng tôi, ngọn lửa từ quá khứ mà người Nhân chứng lịch sử ấy vừa thắp lên vẫn đang cháy rực, ấm áp và soi rõ con đường của thế hệ hôm nay.