Lửa khởi nghĩa Rạch Giá 1940
Năm 1940, khi chiến tranh thế giới lan rộng, thực dân Pháp ở Đông Dương tăng cường đàn áp phong trào cách mạng. Nhưng tại Nam Bộ, tinh thần đấu tranh không hề suy yếu. Dưới sự chỉ đạo của Xứ ủy Nam Kỳ, kế hoạch Khởi nghĩa Nam Kỳ được chuẩn bị trong bí mật, với mục tiêu giành chính quyền ở nhiều địa phương.
Tại Rạch Giá, lực lượng cách mạng lúc bấy giờ hoạt động trong điều kiện vô cùng khó khăn. Vũ khí thô sơ, chủ yếu là giáo mác, dao găm, một số ít súng được cất giấu từ trước. Tuy vậy, tinh thần của quần chúng và các tổ chức Đảng cơ sở lại rất mạnh mẽ.
Đêm khởi nghĩa, các tổ công tác bí mật tập trung lực lượng ở nhiều điểm trong thị xã. Những người dân tham gia đều được quán triệt tinh thần: hành động nhanh, gọn, tránh gây thương vong cho dân thường nhưng phải giành quyền kiểm soát các cơ quan trọng yếu.
Khi hiệu lệnh được phát ra, các nhóm nghĩa quân đồng loạt tấn công vào các vị trí như đồn lính, bót gác và trụ sở hành chính. Một số nơi, chính quyền tay sai bị bất ngờ, lực lượng khởi nghĩa nhanh chóng chiếm giữ và treo cờ đỏ trên các công sở.
Tuy nhiên, do lực lượng còn chênh lệch lớn và vũ khí hạn chế, thực dân Pháp nhanh chóng điều quân đàn áp trở lại. Các trận chiến diễn ra không kéo dài, nhưng tinh thần chiến đấu của nhân dân Rạch Giá đã để lại dấu ấn mạnh mẽ.
Sau khi khởi nghĩa bị đàn áp, nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt hoặc hy sinh. Nhưng phong trào không bị dập tắt. Ngược lại, nó trở thành ngọn lửa tinh thần tiếp tục lan rộng, tạo tiền đề cho các giai đoạn đấu tranh tiếp theo ở Kiên Giang và toàn Nam Bộ.
Những người sống sót tiếp tục bám dân, bám đất, xây dựng lại cơ sở cách mạng. Từ những hạt nhân nhỏ bé ấy, phong trào sau này phát triển thành lực lượng vũ trang địa phương, góp phần vào cuộc kháng chiến chống Pháp và sau này là chống Mỹ.
Ngày nay, khi nhắc đến Rạch Giá, người ta thường nhớ đến một đô thị biển phát triển của Kiên Giang. Nhưng trong ký ức lịch sử, nơi đây từng là một trong những địa bàn sớm nhất bùng lên ngọn lửa Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940, mở đầu cho truyền thống đấu tranh kiên cường của quân và dân vùng đất Tây Nam Bộ.
