Lửa Nung Lò Gốm Cổ

Vào những năm 1972, dọc theo các bờ sông lớn vùng giáp ranh, các lò gạch, lò gốm thủ công mọc lên san sát. Đây thường là nơi các chiến sĩ biệt động, giao liên chọn làm điểm trung chuyển vì khói lò nghi ngút dễ ngụy trang và che mắt địch. Phát hiện ra điều này, lực lượng quân cảnh bấy giờ thường xuyên tổ chức những cuộc hành quân "bịt đáy", thọc thẳng vào các xưởng gốm, dùng búa đập vỡ các lu hũ nghi vấn để tìm tài liệu hoặc hầm ngầm.

Lúc bấy giờ, chú Ba Gốm – một thợ cả nung lu sành tài hoa đồng thời là cơ sở mật của cách mạng – nhận một nhiệm vụ nặng nề: Phải cất giấu và bảo vệ một hòm tài liệu mật của Khu ủy cùng hai khẩu súng ngắn đang bị giặc lùng sục ráo riết sau một trận đánh úp dột kích không thành của ta.

Giặc đã bao vây toàn bộ xưởng gốm bên sông, nẻo thoát duy nhất đã bị khóa chặt. Nếu đem chôn xuống đất hay giấu vào đống củi, lính quân cảnh với báng súng và xẻng sắt chắc chắn sẽ xới tung lên. Nhìn chiếc lò bầu khổng lồ đang đỏ lửa và những chiếc lu sành thô đang chờ vào lò, chú Ba đã quyết định dựng lên một "trận địa lửa" độc nhất vô nhị.

Một chiếc lu sành cỡ đại (loại lu da bò đựng nước) khi chưa nung, mới chỉ qua công đoạn phơi se lòng đất sét thì bên ngoài nhìn rất cứng cáp, nhưng bên trong lòng đất vẫn còn độ ẩm và rất dày. Chú Ba Gốm đã thực hiện một kế hoạch táo bạo:

Chú bọc hòm tài liệu và súng ngắn vào nhiều lớp vải bạt, sau đó đặt vào một chiếc hộp tôn kẽm nhỏ. Chú khéo léo khoét một khoang trống dưới đáy chiếc lu sành thô chưa nung, nhét chiếc hộp vào rồi dùng đất sét dẻo trét kín lại, miết láng o như một sản phẩm liền khối. Chú không đem giấu chiếc lu đó đi mà xếp nó ngay ở hàng đầu tiên của cửa lò bầu, nơi ngọn lửa mồi bắt đầu nhen nhóm. Chú cho chất củi bàng, củi tràm vào cửa lò, đốt khói lên nghi ngút làm cho chiếc lu sành bám đầy muội than đen kịt, tỏa ra hơi nóng hầm hập xung quanh nhưng thực chất nhiệt độ bên trong lòng đáy lu (nơi giấu hộp tài liệu) vẫn chưa đạt đến mức gây cháy. Chỉ vài mươi phút sau, tiếng giày đinh nện gầm rập phá tan sự yên tĩnh của xưởng gốm. Một toán quân cảnh tay lăm lăm súng cực nhanh, mặt đằng đằng sát khí xộc thẳng vào xưởng. Tên chuẩn úy chỉ huy hất hàm, lấy báng súng đập mạnh vào mấy chiếc chậu gốm thành phẩm bên ngoài kêu xoảng... xoảng, rồi quát lớn: "Lão già! Thằng đặc công bị thương chạy vô đây trốn ngả nào? Mau khai ra, không tao đốt sạch cái xưởng này!".

Chú Ba Gốm bình thản lau bồ hóng trên mặt, mình trần trùng trục, tay cầm cây sào củi dài, khúm núm đáp: "Dạ thưa ông lớn quân cảnh, tui từ mờ sáng tới giờ chỉ ôm cái lò nung này, lửa đang lên mà bỏ một cái là sập lò, đền tiền cho chủ chết tui. Tui có thấy ai chạy vô đây đâu nà".

Tên chỉ huy cáo già không tin. Hắn nhìn chằm chằm vào cái lò bầu khổng lồ đang bốc khói ngùn ngụt. Hắn bước lại gần cửa lò, nhìn thấy hàng lu sành đen kịt bám đầy muội than đang xếp ở vách ngoài. Hắn giơ chiếc ba-toong bằng thép lên, định gõ mạnh vào thân chiếc lu sành nơi chú Ba vừa giấu tài liệu để kiểm tra âm thanh rỗng hay đặc. Đoán trước giặc sẽ động thủ, chú Ba Gốm nhanh tay lấy cây sào cộc mạnh một khúc củi tràm lớn vào lòng lò, khiến một luồng khói đen kịt, khét lẹt cùng tàn lửa đỏ rực từ trong lò phả mạnh ra cửa, trùm kín lấy không gian xung quanh. Tên chỉ huy giật mình, bị hơi nóng và khói sộc thẳng vào mắt mũi làm hắn ho sặc sụa, vội vàng nhảy lùi lại phía sau, chửi thề om sòm: "Mẹ kiếp! Cái lò quỷ quái này nóng như địa ngục thế này! Muốn thiêu sống tao hả thằng già?". Chú Ba vờ hốt hoảng, vừa dập lửa vừa phân bua: "Ấy chết, ông lớn thông cảm, củi tràm gặp gió nó bắt lửa hỗn dữ lắm! Cái thứ lu thô này đang nung dở, nhiệt độ lên tới mấy trăm độ, đụng vô là lột da, rã xương liền đó ông lớn ơi...". Nhìn ngọn lửa hừng hực bốc lên từ lòng lò, lại thấy chiếc lu sành bám muội than đen thui đang run lên bần bật dưới áp lực nhiệt, tên chỉ huy rùng mình, nghĩ bụng chẳng có con người hay tài liệu nào có thể chịu nổi sức nóng này mà giấu ở đây. Hắn lau mặt đầy bồ hóng, quay sang thét toán lính: "Mẹ kiếp, toàn khói với lửa bẩn thỉu nhức đầu quá! Thằng kia chắc nhảy xuống sông trốn rồi, ra bờ sông lục soát mau!".

Toán quân cảnh vừa rút đi, chú Ba Gốm khẽ thở phào. Chú tiếp tục giữ ngọn lửa ở mức vừa phải (lửa mồi) suốt hai giờ đồng hồ để giữ cho chiếc lu không bị nung quá chín làm hỏng đồ bên trong.

Đến chập tối, khi giặc đã rút hẳn cuộc càn quét, chú Ba chủ động cho hạ lửa, dùng nước lạnh thấm từ từ vào vách lu cho nguội bớt rồi khéo léo dùng đục cạy lớp đất sét đáy ra. Chiếc hộp kẽm được lấy ra, hòm tài liệu mật cùng hai khẩu súng ngắn hoàn toàn vẹn nguyên, không hề bị một vết cháy hay ám khói. Ngay đêm hôm đó, số tài liệu này đã được giao liên mật chuyển đi an toàn, kịp thời bảo vệ toàn bộ mạng lưới cơ sở mật của vùng giáp ranh.