LƯƠNG ĐỊNH CỦA – NHÀ BÁC HỌC LỘI RUỘNG CÙNG NÔNG DÂN

Nếu chỉ nghe hai chữ “Tiến sĩ”, người ta có thể hình dung một nhà khoa học ngồi trong phòng nghiên cứu, xung quanh là sách vở, tài liệu và những thiết bị phức tạp.

Nhưng với Lương Định Của, nơi người ta thường bắt gặp ông lại là... ngoài ruộng.

Ông có thể xắn quần, lội xuống bùn, cúi sát một cây lúa để quan sát. Có lúc ông tự tay gieo hạt, cấy lúa, kiểm tra từng bông, từng hạt như một người nông dân thực thụ.

Bởi với ông, nghiên cứu nông nghiệp mà không hiểu ruộng đồng thì khoa học khó có thể giúp ích cho người dân.

Lương Định Của sinh năm 1920 tại Sóc Trăng. Từ nhỏ, ông đã có cơ hội chứng kiến cuộc sống của những người nông dân Nam Bộ và hiểu rằng cây lúa có ý nghĩa như thế nào đối với một gia đình.

Sau này, con đường học tập đưa ông ra nước ngoài.

Ông nghiên cứu chuyên sâu về nông nghiệp, đặc biệt là di truyền và chọn giống cây trồng. Trong thời kỳ mà số người Việt Nam có trình độ khoa học cao còn rất ít, việc trở thành một chuyên gia nông nghiệp được đào tạo bài bản mở ra cho Lương Định Của nhiều cơ hội.

Ông hoàn toàn có thể lựa chọn một cuộc sống thuận lợi ở nước ngoài.

Nhưng đất nước khi ấy đang rất cần những người có kiến thức.

Lương Định Của lựa chọn trở về.

Đó là lúc Việt Nam vừa trải qua chiến tranh, nền nông nghiệp còn lạc hậu, sản xuất chủ yếu dựa vào sức người và điều kiện tự nhiên. Năng suất nhiều loại cây trồng còn thấp.

Với một đất nước mà phần lớn dân số sống bằng nông nghiệp, một câu hỏi vô cùng quan trọng được đặt ra:

Làm sao để trên cùng một thửa ruộng có thể làm ra nhiều lương thực hơn?

Lương Định Của bắt đầu tìm câu trả lời từ cây giống.

Một giống lúa tốt có thể cho năng suất cao hơn. Một giống cây thích nghi tốt có thể chống chịu điều kiện bất lợi. Nếu nhà khoa học tạo ra giống tốt và người nông dân có thể đưa giống ấy vào sản xuất trên diện rộng, kết quả nghiên cứu sẽ không chỉ nằm trong một phòng thí nghiệm mà có thể tác động đến cuộc sống của hàng nghìn, thậm chí hàng vạn gia đình.

Nhưng tạo ra một giống cây mới là công việc rất dài.

Người nghiên cứu phải chọn những cây có đặc tính tốt, lai tạo, gieo trồng rồi tiếp tục theo dõi qua nhiều thế hệ.

Một vụ lúa kéo dài nhiều tháng.

Nếu kết quả không đạt, người nghiên cứu không thể quay ngược thời gian. Họ phải chờ vụ tiếp theo để thử lại.

Vì vậy, làm khoa học nông nghiệp cần một sự kiên trì đặc biệt.

Lương Định Của có sự kiên trì ấy.

Ông dành nhiều thời gian ngoài đồng ruộng. Thay vì chỉ giao việc cho cán bộ kỹ thuật, ông trực tiếp theo dõi quá trình sinh trưởng của cây.

Có khi giữa hàng nghìn cây lúa, người làm giống phải tìm ra vài cây có đặc tính nổi bật.

Những cây ấy được đánh dấu.

Hạt của chúng được giữ lại.

Rồi một mùa vụ mới bắt đầu.

Cứ như vậy, hết vụ này sang vụ khác.

Từ quá trình nghiên cứu bền bỉ, tên tuổi Lương Định Của gắn với nhiều giống cây trồng phục vụ sản xuất như các giống lúa, khoai lang và nhiều hướng cải tiến giống khác.

Nhưng điều đặc biệt ở ông không chỉ là tạo ra giống mới.

Ông luôn quan tâm đến câu hỏi: Nông dân có sử dụng được kết quả nghiên cứu hay không?

Một giống cây dù tốt đến đâu nhưng chỉ tồn tại trong khu nghiên cứu thì giá trị vẫn rất hạn chế.

Vì vậy, Lương Định Của thường xuyên xuống cơ sở, hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi việc đưa giống mới vào sản xuất và lắng nghe kinh nghiệm của chính người nông dân.

Đối với ông, nông dân không chỉ là người nhận thành quả khoa học.

Họ còn là những người có kho kinh nghiệm thực tế vô cùng quý giá.

Nhà khoa học hiểu lý thuyết về giống, đất và cây trồng.

Người nông dân lại hiểu từng mùa mưa, mùa nắng, từng thửa ruộng và những biểu hiện rất nhỏ của cây sau nhiều năm lao động.

Khi hai nguồn kiến thức ấy gặp nhau, khoa học mới thực sự đi vào cuộc sống.

Chính vì vậy, hình ảnh vị tiến sĩ lội ruộng cùng bà con trở nên rất quen thuộc.

Không có khoảng cách quá lớn giữa nhà khoa học và người nông dân.

Ông có thể đứng trên bục giảng nói về những vấn đề chuyên môn, nhưng khi xuống đồng lại sẵn sàng xắn quần, lội bùn và làm việc như mọi người.

Đó là lý do nhiều người gọi ông bằng một cái tên rất đẹp:

“Nhà bác học của đồng ruộng.”

Trong những năm miền Bắc vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa chi viện cho miền Nam, lương thực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Một giống cây cho năng suất cao hơn không chỉ giúp một gia đình có thêm lương thực.

Nếu được gieo trồng trên hàng nghìn hecta, phần sản lượng tăng thêm có thể trở thành một nguồn lực lớn cho đất nước.

Vì thế, công việc của những nhà khoa học nông nghiệp như Lương Định Của cũng là một phần của cuộc đấu tranh chung.

Người lính chiến đấu ngoài mặt trận.

Người công nhân sản xuất trong nhà máy.

Người nông dân làm ra lương thực.

Còn nhà khoa học tìm cách giúp người nông dân làm ra nhiều lương thực hơn và tốt hơn.

Những đóng góp đặc biệt ấy giúp Lương Định Của được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lao động.

Nhưng ông vẫn tiếp tục với công việc quen thuộc.

Vẫn là những thửa ruộng.

Vẫn là những cây lúa.

Vẫn là những mùa gieo trồng rồi chờ đợi.

Bởi đối với người làm khoa học, danh hiệu không phải điểm kết thúc của nghiên cứu.

Năm 1975, Lương Định Của qua đời khi mới 55 tuổi.

Ông không có cơ hội chứng kiến hết những thay đổi lớn của nền nông nghiệp Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất. Nhưng những gì ông để lại đã góp phần đặt nền móng cho ngành chọn tạo giống và khoa học nông nghiệp nước nhà.

Ngày nay, trên những cánh đồng Việt Nam, máy móc hiện đại hơn, giống cây ngày càng phong phú và khoa học công nghệ đã đi sâu vào sản xuất. Nhưng tinh thần của người “nhà bác học đồng ruộng” vẫn còn nguyên giá trị.

Đó là tinh thần khoa học phải đi cùng thực tiễn.

Đối với thế hệ trẻ, câu chuyện Lương Định Của còn mang một bài học rất giản dị.

Học thật cao không có nghĩa là phải đứng thật xa những công việc bình thường.

Ngược lại, tri thức càng lớn càng có giá trị khi được dùng để giải quyết những vấn đề thực tế của con người.

Lương Định Của đã đi từ những giảng đường khoa học trở về với ruộng đồng, từ những kiến thức chuyên sâu trở về với cây lúa và người nông dân. Hình ảnh vị tiến sĩ xắn quần lội ruộng vì thế trở thành một biểu tượng đẹp: người trí thức chân chính không chỉ tìm kiếm tri thức cho mình, mà đem tri thức ấy gieo xuống cuộc đời để những mùa vàng của quê hương ngày càng thêm trĩu hạt.