Lương Thế Vinh

Lương Thế Vinh (1441-1495) tự là Cảnh Nghị, hiệu là Thụy Hiên, người làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, phủ Nghĩa Hưng, trấn Sơn Nam (nay thuộc huyện Vụ Bản, Nam Định), từ nhỏ đã nổi tiếng thần đồng, rất giỏi tính toán, không sách nào không đọc, am tường nhiều việc..

Là một người đầy tài năng nên xung quanh cuộc đời Lương Thế Vinh được bao phủ bằng nhiều thuyết lạ. Chuyện ly kỳ về việc đầu thai của Lương Thế Vinh được ghi lại trong cuốn “Kiến văn tiểu lục” của Lê Quý Đôn như sau:

Tục truyền rằng Lương Thế Vinh là sao Văn Khúc từ trên trời giáng xuống nước Nam. Kiếp trước ông đã thác sinh vào một nhà ở huyện Nam Xương (sau này là huyện Nam Ninh, Nam Định), khi lên 7 tuổi được cha mẹ cho đi học; ở bên cạnh đường có con chó đá, mỗi khi thấy cậu học trò này đi qua thì nó lại vẫy đuôi mừng.

Cậu bé về kể chuyện với cha, người cha bảo: “Nó đã biết vẫy đuôi thì hẳn nó cũng biết nói. Con hỏi xem vì cớ gì mà nó mừng”. Hôm sau đi học qua, con chó lại vẫy đuôi, cậu bé đứng lại và hỏi, nó nói rằng: “Ngày sau cậu đỗ Trạng nguyên nên tôi mừng vậy!”.

Nghe kể lại, người cha bấy giờ tin rằng con mình sau này sẽ đỗ cao, làm quan lớn, từ đó ông sinh kiêu ngạo, thường hay va chạm, tranh chấp với người khác và đe rằng: “Mai sau con ông đỗ Trạng nguyên, ông sẽ hỏi tội chúng mày” (Người ta cho rằng câu tục ngữ: “Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng” được xuất phát từ chính câu chuyện này).

Thấy cha như vậy, cậu bé rất buồn, can ngăn mãi mà không được đành nói với mẹ rằng: “Mẹ thì hiền hậu mà cha lại kém đức, con không ở đây nữa. Xin từ giã mẹ, con đi chỗ khác đây!”.

Người mẹ ngạc nhiên hỏi: “Sao con lại nói gở thế. Công cha mẹ nuôi con bấy lâu nay, mong ngày sau con thành danh có chỗ để nương tựa. Nay chưa lấy gì trả được ơn cha nghĩa mẹ mà con lại nói lời từ biệt như vậy ?”.

Cậu bé vẫn khăng khăng nhất mực xin đi, người mẹ khuyên nhủ thế nào cũng không được đành khóc mà nói: “Con nói phải đi, vậy định đi đâu, hãy nói cho mẹ biết”. Cậu bé dặn mẹ cứ đến ngày ấy, tháng ấy thì tới làng Cao Hương, huyện Thiên Bản thì rõ. Lại còn dặn giữ lại sách vở của mình đã học. Nói xong thì mất.

Bấy giờ người phương Bắc xem thiên văn thấy vận nước Nam đang thịnh, người tài có nhiều, lại thấy Văn Khúc (sao văn học) sáng ngời giáng xuống bèn sai người sang nước ta tìm cách trấn yểm, diệt đi.

Lại nói, khi còn ở Nam Xương cậu bé đi chơi với một lũ trẻ con. Thầy phong thủy người Bắc qua đó, biết sao Văn Khúc ở trong đám trẻ nhưng không rõ là đứa trẻ nào mới đem bỏ một quả bưởi xuống hố sâu, đố lũ trẻ ai lấy lên được sẽ thưởng tiền.

Cậu bé không tự mình ra lấy nhưng bày cách cho một bạn đem nước đổ xuống, khi hố đầy nước thì quả bưởi sẽ tự nổi lên. Người phương Bắc kia gạn hỏi lũ trẻ mới biết được đó chính là mưu của cậu bé, đang nghĩ cách trừ đi nhưng không lâu sau đó thì cậu bé mất.

Khi xem thiên văn, biết vị thần ấy đã đi sang làng Cao Hương, ông ta liền đuổi theo thì thấy thần đã nhập vào một khối đá lớn. Nghe người khách lạ hỏi mua, chủ khối đá tưởng hỏi đùa nên nói:

“Phải đủ một trăm quan tiền tôi mới bán”. Khách trả đến bảy mươi quan, nhưng người chủ không biết thế nào, nghĩ rằng mình bị bỡn cợt, nhất định không bán; khách thấy vậy liền bỏ đi.

Có một người đàn bà đi làm đồng về, qua đó nghe mọi người bàn tán chuyện có khách lạ hỏi mua khối đá bèn dừng lại rồi đến giậm chân vào khối đá mà nói: “Khối đá này quý gì mà ông ta hỏi mua đắt thế ?”.

Không ngờ vị thần ở trong khối đá từ bấy giờ đầu thai ngay vào người đàn bà ấy. Hôm sau, người khách phương Bắc kia quay lại định mua khối đá cho bằng được, nhưng khi đến biết thần đã xuất mất rồi mới nói rằng:

“Bây giờ thì một đồng tôi cũng chẳng mua”. Biết là không thể trấn yểm được nữa, ông ta đành trở về phương Bắc.

Người đàn bà kia sau đó sinh một cậu bé rất rắn rỏi, tinh anh, người cha là Lương Thế Thiện mới đặt tên cho con là Lương Thế Vinh. Lạ một điều, khi mới sinh ra cậu bé ngày đêm chỉ khóc ròng; cha mẹ rồi hàng xóm thay nhau bế ẵm, dỗ dành nhưng không có kết quả.

Còn người mẹ trước, nhớ lời dặn mới tìm đến làng Cao Hương hỏi thăm. Nghe nói có một nhà mới sinh con trai, đứa bé khóc suốt ngày đêm, bà tới gia đình đó xin bế đứa bé trong chốc lát. Lúc này đứa bé mới thôi khóc.

Bấy giờ bà kể lại mọi chuyện cho chủ nhà nghe và từ đó thường xuyên qua lại thăm nom Lương Thế Vinh. Đến khi lớn, một hôm Lương Thế Vinh nói với mẹ trước rằng: “Mẹ về đem sách vở của con thuở trước cùng với số tiền con chôn ở dưới gốc cây táo mang sang đây cho con”.

Bà mẹ trở về đào dưới gốc táo, quả nhiên thấy có tiền liền đem sách và tiền đưa cho Lương Thế Vinh. Cha mẹ đẻ giờ mới thực sự tin, lại thấy người cha trước của con đã mất bèn đón bà mẹ trước về ở cùng.

Câu chuyện đầu thai kỳ lạ của Lương Thế Vinh hư thực thế nào không ai lý giải rõ được. Chỉ biết rằng ông là người được đánh giá có tài “kinh bang tế thế”, “danh vọng vượt bậc”.

Khi ông mất, triều đình thương tiếc khôn nguôi, vua Lê Thánh Tông đã ban sắc phong ông làm thượng đẳng phúc thần, hàm Đại vương và lệnh cho dân địa phương lập miếu thờ phụng mãi mãi.