Lương Thế Vinh
Trạng nguyên, nhà toán học tài ba thời Lê Thánh Tông.
Lương Thế Vinh (17 tháng 8 năm 1441 – 2 tháng 10 năm 1496), hiệu Thụy Hiên, nhà toán học, thơ và học giả, sinh huyện Thiên Bản, nay Vụ Bản, Nam Định, đỗ trạng nguyên khoa Quý Mùi 1463 đời Lê Thánh Tông, làm Sái phu Hội Tao Đàn, gọi Trạng Lường. Ông làm quan 32 năm, chưởng Hàn lâm viện, soạn văn bang giao. Ông dạy Quốc tử giám, Sùng văn quán, Tú lâm cục; học trò gồm Lương Đắc Bằng, sau dạy Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Giữ Cấp sự trung khoa công, ông biên Đại thành Toán pháp, sách giáo khoa toán đầu tiên của Việt Nam, và Khải minh Toán học. Ông chế bàn tính gẩy: bi đất xâu đũi, sau đốt trúc và viên gỗ sơn màu. Ông cùng Thân Nhân Trung, Đỗ Nhuận soạn Đồng văn, Nhã nhạc. Hý phường phả lục ghi khoán ước phường chèo, in 1501. Ông được cho là tác giả Thập giới Cô hồn Quốc Ngữ văn; vì Phật kinh, bạn nho cười chê, không lập đền Văn Miếu Khổng Tử.
Cuối đời về quê chú giải kinh Phật, đề tựa sách Thường Chiếu đời Lý. Ông mất 2 tháng 10 năm 1496, thọ 55 tuổi, thờ phúc thần. Truyền thuyết kể tình cô đào, miếu Ả Đào làng Cao Hương. Con Lương Trinh Túc từng Hiến sát sứ Thanh Hóa.
Lê Quý Đôn khen tài hoa danh vọng bậc nhất. Lê Thánh Tông điếu “Lấy ai làm Trạng nước Nam ta”. Biệt danh Trạng Lường vừa vì giỏi đo lường vừa vì họ Lương. Đại thành Toán pháp dùng đến thế kỷ XIX. Năm 1990 đền thờ thành di tích quốc gia; năm 2011 hội thảo Văn Miếu nhân 570 năm ngày sinh.
