LƯƠNG VĂN CAN (1854–1927) “NGƯỜI THẦY CỦA ĐÔNG KINH NGHĨA THỤC”

Lương Văn Can, còn gọi là Lương Ngọc Can, tự Ôn Như, hiệu Sơn Lão, sinh năm 1854 tại làng Nhị Khê, Thường Tín, Hà Đông, nay thuộc Hà Nội.

Ông là một nhà Nho có tư tưởng tiến bộ, sớm nhận ra rằng muốn đất nước thoát khỏi tình trạng suy yếu thì không thể chỉ dựa vào con đường khoa cử cũ mà phải đổi mới giáo dục, nâng cao dân trí và phát triển thực nghiệp.

Năm 1907, Lương Văn Can cùng Nguyễn Quyền và nhiều sĩ phu yêu nước thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục tại Hà Nội.

Đông Kinh Nghĩa Thục không chỉ đơn thuần là một trường học. Đây là một phong trào giáo dục – xã hội rộng lớn, cổ vũ việc học chữ Quốc ngữ, phổ biến kiến thức mới, khuyến khích thực nghiệp, cải cách phong tục và nâng cao ý thức dân tộc.

Lương Văn Can giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức và điều hành nhà trường. Ông cũng viết nhiều tài liệu về giáo dục, đạo đức, kinh doanh và cách làm giàu chính đáng.

Nhưng sự phát triển nhanh chóng của Đông Kinh Nghĩa Thục khiến chính quyền thực dân lo ngại. Nhà trường bị đóng cửa, nhiều thành viên bị bắt.

Năm 1913, Lương Văn Can bị bắt và bị kết án lưu đày sang Nam Vang (Campuchia). Sau hơn tám năm, ông mới được trở về Hà Nội.

Trở về quê hương, dù tuổi đã cao và trải qua nhiều năm tù đày, ông vẫn tiếp tục dạy học, viết sách và truyền bá tư tưởng canh tân.

Ông qua đời năm 1927.

Lương Văn Can để lại hình ảnh của một nhà giáo yêu nước, người tin rằng muốn cứu nước phải bắt đầu từ việc khai dân trí, đào tạo con người và xây dựng một nền giáo dục mới.