Lý Bí

Lý Nam Đế (503–548), tên thật là Lý Bí (cũng đọc là Lý Bôn), là vị vua đầu tiên của nhà Tiền Lý và là người sáng lập nước Vạn Xuân – nhà nước độc lập sớm trong lịch sử Việt Nam. Ông xuất thân từ một dòng họ lớn ở Giao Châu, sớm có uy tín và tinh thần chống ách đô hộ của nhà Lương.Cuối năm 541, Lý Bí phát động khởi nghĩa, nhanh chóng tập hợp hào kiệt khắp các châu quận. Ông đánh bại chính quyền đô hộ, buộc thứ sử Tiêu Tư phải bỏ chạy, rồi tiếp tục đập tan các cuộc phản công của nhà Lương, làm chủ toàn bộ Giao Châu. Năm 544, ông lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu Thiên Đức, lập nước Vạn Xuân với khát vọng độc lập lâu dài, đóng đô ở khu vực sông Tô Lịch (Hà Nội ngày nay).Trong quá trình dựng nước, ông dựa vào nhiều tướng tài như Triệu Túc, Phạm Tu, Tinh Thiều và giao trọng trách giữ nước cho Triệu Quang Phục. Tuy nhiên, từ năm 545, nhà Lương tăng cường xâm lược với lực lượng lớn do Trần Bá Tiên chỉ huy. Nghĩa quân Vạn Xuân gặp nhiều tổn thất, Lý Nam Đế phải rút về vùng rừng núi, cuối cùng lui vào động Khuất Lão (nay thuộc Phú Thọ).Năm 548, Lý Nam Đế qua đời trong hoàn cảnh gian khổ, thọ 46 tuổi. Dù thời gian trị vì không dài, ông được ghi nhận là người mở đầu cho thời kỳ đấu tranh giành và giữ độc lập của dân tộc sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc, đặt nền móng cho truyền thống tự chủ của Việt Nam.