LÝ CHIÊU HOÀNG
Lý Chiêu Hoàng là vị nữ hoàng duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam, đồng thời là vị vua cuối cùng của triều Lý. Bà tên thật là Lý Phật Kim, sinh năm 1218, là con gái út của vua Lý Huệ Tông. Cuộc đời của bà gắn liền với giai đoạn suy vong của nhà Lý và sự chuyển giao sang triều Trần.
Đầu thế kỉ XIII, nhà Lý rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng: triều đình rối ren, các thế lực nổi dậy khắp nơi, quyền lực của nhà vua suy giảm. Trong bối cảnh đó, họ Trần dần nắm giữ thực quyền, đứng đầu là Trần Thủ Độ.
Năm 1224, vua Lý Huệ Tông do bệnh nặng và không có con trai nối ngôi đã truyền ngôi cho công chúa Phật Kim khi bà mới 6 tuổi. Sau khi lên ngôi, bà lấy niên hiệu Chiêu Thánh, sử gọi là Lý Chiêu Hoàng. Vì còn nhỏ tuổi, mọi việc triều chính đều do các đại thần quyết định, trong đó họ Trần giữ vai trò chi phối.
Dưới sự sắp đặt của Trần Thủ Độ, Lý Chiêu Hoàng kết hôn với Trần Cảnh. Cuối năm 1225, bà nhường ngôi cho chồng. Sự kiện này đã chấm dứt hơn 200 năm tồn tại của nhà Lý và mở ra triều Trần – triều đại sau này nổi tiếng với ba lần chiến thắng quân Nguyên – Mông.
Sau khi nhường ngôi, bà trở thành hoàng hậu của vua Trần Thái Tông. Tuy nhiên, do không sinh được con nối dõi, bà bị phế làm hoàng hậu và giáng xuống làm công chúa để nhường vị trí cho Thuận Thiên. Về sau, bà kết hôn với danh tướng Lê Phụ Trần và sống những năm cuối đời trong yên bình. Bà mất năm 1278, hưởng thọ 61 tuổi.
Lý Chiêu Hoàng là một nhân vật lịch sử đặc biệt. Dù trị vì trong thời gian ngắn và khi tuổi còn nhỏ, bà vẫn gắn liền với bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc. Cuộc đời nhiều biến động của bà cũng phản ánh rõ nét số phận và vị trí của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa.
