Lý Hữu Trí – Người anh hùng 13 tuổi theo cách mạng

Tuổi thơ trên vùng đất cực Nam và bước chân theo cách mạng. Giữa vùng đất cực Nam của Tổ quốc, nơi những cánh rừng đước trải dài, những dòng kênh chằng chịt len qua từng xóm làng, có một người con đã sớm chọn cho mình con đường cách mạng. Đó là Lý Hữu Trí, tên thường gọi là Năm Nhanh, quê ở xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, tuổi thơ của ông cũng như bao đứa trẻ miền quê Nam Bộ, gắn với cuộc sống giản dị của làng quê. Nhưng chiến tranh và sự áp bức đã sớm khiến cậu bé Lý Hữu Trí hiểu rằng quê hương mình không có được sự bình yên. Năm 1945, khi mới 13 tuổi, ông đã quyết định đi theo cách mạng. Gia đình ông từng bị địa chủ bắt giam vì không chịu đóng tô. Nỗi căm phẫn trước cảnh áp bức càng thôi thúc cậu bé Trí tìm đến cách mạng. Thấy ông tuy còn nhỏ nhưng có tinh thần và ý chí rất cao, các cán bộ cách mạng đã tận tình giúp đỡ, giao cho ông những nhiệm vụ phù hợp. .Từ một cậu bé làm giao liên, đội trưởng thiếu nhi, ông được tạo điều kiện học văn hóa, rồi làm giáo viên lớp bình dân học vụ. Sau đó, ông lần lượt đảm nhận nhiều nhiệm vụ như trưởng trạm giao thông liên lạc xã Phong Lạc, trưởng trạm xuất nhập khẩu Mặt trận III Khu Tây Nam Bộ, trưởng đoàn kế toán thanh toán tài chính huyện Trần Văn Thời... Nhiệm vụ nào ông cũng hoàn thành xuất sắc.

Những năm tháng bị bắt và thử thách lòng trung thành Sau Hiệp định Genève, Lý Hữu Trí có tên trong danh sách tập kết ra Bắc. Nhưng trước yêu cầu của cách mạng, ông được giữ lại để tiếp tục xây dựng cơ sở và phục vụ cuộc kháng chiến lâu dài. Ông được giao làm quân báo liên tỉnh Khu 9, rồi làm phân đoàn trưởng ấp Cỏ Xước, vận động quần chúng tham gia đấu tranh chính trị. Ngày 2/7/1959, nghi ngờ ông hoạt động cách mạng, đối phương bắt giữ ông. Những ngày tháng tù đày bắt đầu. Ông bị tra tấn. Nhưng trước những đòn roi và sự đe dọa của kẻ thù, người chiến sĩ trẻ vẫn một lòng trung thành với cách mạng. 

Ông không khai báo. Không khuất phục. Không phản bội đồng đội.

Cuối cùng, không khai thác được thông tin gì, đối phương phải trả tự do cho ông vào ngày 3/10/1959.Trở về địa phương, ông nhanh chóng liên lạc với cách mạng và tiếp tục nhận nhiệm vụ. Đến giữa năm 1960, ông được phân công về lực lượng an ninh vũ trang Cà Mau, kiêm Chính trị viên Đại đội phòng thủ bảo vệ căn cứ Tỉnh ủy Cà Mau. Từ đây, cuộc đời ông bước sang một chặng đường mới – những năm tháng trực tiếp đối mặt với bom đạn và hiểm nguy.

Điều làm nên tên tuổi Năm Nhanh chính là sự nhanh trí, gan dạ và khả năng chỉ huy trong chiến đấu. Ngày 29/6/1968, trong trận chống càn bảo vệ Trạm giao bưu tỉnh Cà Mau tại ấp Rạch Cui, xã Khánh Bình, lực lượng do ông chỉ huy phải đối mặt với một cuộc càn quét lớn. Đối phương sử dụng cả không quân, pháo binh và hàng ngàn bộ binh bao vây khu vực. Trong khi lực lượng phòng thủ chỉ còn một trung đội, một số chiến sĩ đang đi công tác, bản thân ông và một số đồng đội còn bị thương. Nhưng ông vẫn quyết tâm giữ trận địa. Trung đội do ông chỉ huy đã kiên cường chống trả, bẻ gãy nhiều đợt tấn công. Sau một ngày chiến đấu ác liệt, đối phương buộc phải rút lui. Hơn 300 cán bộ các ngành cấp tỉnh, huyện được bảo vệ an toàn. Đến ngày 17/9/1972, trong một trận càn tại vùng rừng Năm Căn, lực lượng của ông chỉ có 9 người, trong khi đối phương có hơn 100 lính biệt kích phối hợp với lực lượng chủ lực. Một lần nữa, bằng sự mưu trí và quyết đoán, ông đã chỉ huy đồng đội đánh bật lực lượng càn quét. Đặc biệt, đêm 19/12/1974, ông chỉ huy lực lượng phối hợp đánh chiếm đồn Thị Kẹo và yếu khu Sông Đốc.

Nhưng bằng tinh thần chiến đấu ngoan cường và sự chỉ huy linh hoạt, lực lượng của ông đã giành thắng lợi, góp phần tạo khí thế mạnh mẽ cho quân và dân Cà Mau trong những năm cuối của cuộc kháng chiến.

Hai lần đồng đội tưởng ông đã hy sinh

Trong cuộc đời chiến đấu của mình, Lý Hữu Trí đã nhiều lần đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết. Năm 1968, trong một trận đánh vào thị xã Cà Mau, ông cùng đồng đội xung phong đánh chiếm kho đạn của đối phương. Khi tiến vào khoảng 20 mét, lực lượng bị phản công dữ dội. Trong tiếng súng chát chúa, ông nhận ra mình đã bị thương nặng ở bụng. Đồng đội tìm cách kè ông, nhưng ông yêu cầu mọi người nhanh chóng rút lui. Ông lấy khăn dù buộc chặt vết thương rồi ngất đi. Đến tờ mờ sáng, ông tỉnh lại và tự bò khoảng 3 km mới gặp được đồng đội. Trong khi đó, vì không thấy ông trở về, đồng đội tưởng ông đã hy sinh và tổ chức lễ truy điệu.

Đó là lần thứ nhất.

Năm 1974, trong trận đánh đồn Thị Kẹo, ông tiếp tục bị thương nặng. Đồng đội tưởng ông đã hy sinh nên đặt ông lại trên bụi ráng rồi tiếp tục chiến đấu. Nhưng ông tỉnh lại. Một lần nữa, người chiến sĩ ấy gắng sức bò đi tìm đồng đội. Khi trận đánh kết thúc, đồng đội quay lại tìm nhưng không thấy ông. Mọi người nghĩ rằng ông đã bị đối phương mang đi. Và một lần nữa, đơn vị tổ chức lễ truy điệu cho ông.

Hai lần được đồng đội làm lễ truy điệu – hai lần ông trở về từ ranh giới sinh tử.

Đó có lẽ là một trong những câu chuyện đặc biệt nhất trong cuộc đời chiến đấu của người Anh hùng Lý Hữu Trí. Người anh hùng của vùng đất Cà Mau Trong những năm tháng chiến tranh, ông đã tham gia và chỉ huy hơn 600 trận đánh lớn nhỏ, lập nhiều chiến công, góp phần bảo vệ các cơ quan đầu não của tỉnh Cà Mau và xây dựng phong trào cách mạng tại địa phương.

Không chỉ chiến đấu bằng vũ khí, ông còn cùng đồng đội vận động quần chúng, làm công tác binh vận, cung cấp thông tin và xây dựng cơ sở cách mạng. Những năm tháng ấy đã tạo nên hình ảnh một người chiến sĩ dũng cảm, mưu trí, quyết đoán và kiên cường.

Ngày 14/6/1976, Nhà nước phong tặng ông danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đó là sự ghi nhận đối với những đóng góp đặc biệt xuất sắc của ông trong cuộc kháng chiến. Ngày 3/2/2026, ông tiếp tục vinh dự nhận Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng.

Giờ đây, khi chiến tranh đã lùi xa, vùng đất cực Nam Tổ quốc đã khoác lên mình một màu xanh bình yên. Những cánh rừng đước vẫn trải dài. Những dòng kênh vẫn lặng lẽ chảy. Nhưng phía sau sự bình yên ấy là những năm tháng mà những người như Lý Hữu Trí đã dành cả tuổi trẻ để chiến đấu. Từ một cậu bé 13 tuổi theo cách mạng, ông đã trở thành người chiến sĩ trưởng thành qua hàng trăm trận đánh. Ông từng bị bắt. Từng bị tra tấn. Từng bị thương. Từng hai lần được đồng đội làm lễ truy điệu. Nhưng ông vẫn sống, vẫn chiến đấu và vẫn giữ trọn niềm tin của mình. Thời hoa lửa đã đi qua, nhưng câu chuyện của những người đã sống và chiến đấu trong thời hoa lửa sẽ mãi là một phần ký ức của dân tộc. Và câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lý Hữu Trí – Năm Nhanh nhắc chúng ta rằng: Có những người đã bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn rất nhỏ, nhưng bằng lòng yêu nước, ý chí và sự hy sinh, họ đã viết nên những trang sử lớn cho quê hương.Hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình. Và phía sau sự bình yên ấy là những cuộc đời đã từng đi qua lửa đạn.