Lý Nam Đế – Người lập nước Vạn Xuân
Ông lãnh đạo nhân dân khởi nghĩa chống nhà Lương, lập nên nước Vạn Xuân – nhà nước độc lập đầu tiên sau thời Bắc thuộc. Tên gọi “Vạn Xuân” thể hiện khát vọng đất nước trường tồn.
Lý Nam Đế (503–548), tên thật là Lý Bí hay Lý Bôn, là vị hoàng đế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam xưng đế, người sáng lập nhà Tiền Lý và dựng nên nước Vạn Xuân năm 544. Ông được xem là biểu tượng mở đầu cho thời kỳ tự chủ sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc.
Sự nghiệp khởi nghĩa và dựng nước
Sinh tại Long Hưng (nay thuộc Thái Bình hoặc Thái Nguyên), Lý Bí xuất thân trong gia đình hào trưởng có học thức và lòng yêu nước. Từng làm quan cho nhà Lương, ông bất bình trước chính sách đàn áp của chính quyền đô hộ nên năm 541 khởi binh chống lại. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng, quân Lý Bí đánh chiếm thành Long Biên, quét sạch thế lực nhà Lương khỏi Giao Châu .
Xưng đế và quốc hiệu Vạn Xuân
Tháng 2 năm 544, ông lên ngôi hoàng đế, lấy hiệu Lý Nam Đế, đặt niên hiệu Thiên Đức, lập quốc hiệu Vạn Xuân, hàm ý đất nước trường tồn muôn đời. Kinh đô được đặt tại Long Biên, vùng cửa sông Tô Lịch (nay thuộc Hà Nội). Triều đình Vạn Xuân tổ chức theo mô hình hoàn chỉnh với các ban văn – võ, phản ánh ý thức quốc gia độc lập .
Chiến đấu bảo vệ độc lập
Sau khi lên ngôi, ông phải đối mặt với cuộc xâm lăng lớn của nhà Lương do Trần Bá Tiên chỉ huy. Dù chiến đấu anh dũng, quân Vạn Xuân bị tổn thất nặng; Lý Nam Đế lui về vùng Tây Bắc, mắc bệnh và qua đời năm 548 tại động Khuất Lão (Phú Thọ). Trước khi mất, ông trao quyền cho Triệu Quang Phục, người tiếp tục kháng chiến và duy trì nền độc lập thêm nhiều năm .
Di sản và tưởng niệm
Lý Nam Đế là người đầu tiên trong lịch sử Việt Nam tự xưng “Đế”, khẳng định chủ quyền bình đẳng với các triều đại Trung Hoa. Ông được tôn là người đặt nền móng cho quốc gia độc lập Việt Nam thời trung đại. Hiện nay, nhiều địa phương có đền thờ Lý Nam Đế, đặc biệt ở Phú Thọ và Hà Nội; tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học và lễ hội tưởng niệm hàng năm
