Lý Thường Kiệt

Lý Thường Kiệt (1019 – 1105), tên thật Ngô Tuấn, tự Thường Kiệt, là danh tướng kiệt xuất đời nhà Lý và anh hùng dân tộc Việt Nam. Ông nổi tiếng với chiến công đánh bại quân Tống và bài thơ “Nam quốc sơn hà”, được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc.

Từ tuổi trẻ, Ngô Tuấn đã thông thạo văn võ, sớm được triều đình trọng dụng. Ông bắt đầu làm quan dưới triều Lý Thái Tông, tiếp tục phục vụ qua các đời Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông, trở thành đại thần trụ cột triều đình.

Năm 1061, ông được cử dẹp loạn vùng Thanh – Nghệ, lập nhiều chiến công và được ban quốc tính họ Lý. Năm 1075, ông chủ trương tiên phát chế nhân, dẫn quân tiến công sang Khâm – Liêm – Ung (Trung Quốc), phá tan thế chuẩn bị xâm lược của nhà Tống. Khi quân Tống phản công, ông lập phòng tuyến Như Nguyệt (sông Cầu, Bắc Ninh) và đẩy lùi 10 vạn quân giặc, bảo vệ nền độc lập Đại Việt.

Không chỉ là nhà quân sự, Lý Thường Kiệt còn nổi tiếng là nhà quản lý có đức độ. Tư liệu trên các bia chùa Linh Xứng và chùa Báo Ân tại Thanh Hóa cho thấy ông chú trọng an dân, mở mang Phật giáo, khuyến nông và giữ kỷ cương, góp phần ổn định đời sống dân chúng. Trong thời gian làm tổng trấn Thanh Hóa, ông được tôn kính là bậc “thái úy khoan hòa, nhân từ, minh chính”.

Theo văn bia và gia phả họ Ngô, Lý Thường Kiệt là hậu duệ đời thứ chín của Ngô Quyền, cháu năm đời của Ngô Quyền và ba đời của sứ quân Ngô Xương Xí. Ông kết hôn với Tạ Thị Thuần Khanh, được các triều sau phong thần hiệu “Trang vi thượng đẳng thần”.

Lý Thường Kiệt qua đời năm 1105, thọ 86 tuổi, được truy tặng tước Việt Quốc công Thái úy. Nhiều nơi lập đền thờ ông, đặc biệt là đền Lý Thường Kiệt tại Hà Trung (Thanh Hóa) và khu tượng đài Lý Thường Kiệt bên phòng tuyến Như Nguyệt, Bắc Ninh. Tên ông được đặt cho đường phố, trường học, công trình trên khắp cả nước — biểu tượng cho tinh thần độc lập và ý chí tự cường của dân tộc.