LÝ THƯỜNG KIỆT – BẢN TUYÊN NGÔN TRÊN SÔNG NHƯ NGUYỆT
Giữa thế kỉ XI, Đại Việt dưới triều Lý đang phát triển, nhưng quan hệ với nhà Tống ở phương Bắc ngày càng căng thẳng. Nhà Tống chuẩn bị lực lượng nhằm tiến đánh Đại Việt. Trước nguy cơ ấy, triều đình nhà Lý phải lựa chọn cách ứng phó để bảo vệ đất nước và tránh để chiến tranh diễn ra hoàn toàn theo ý muốn của đối phương.
Lý Thường Kiệt là vị tướng có tài, giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức quốc phòng. Ông chủ trương chủ động tiến công những căn cứ quân sự của nhà Tống ở khu vực biên giới trước khi quân địch kịp tập trung lực lượng lớn. Cuộc hành quân năm 1075 nhằm phá hủy kho tàng, căn cứ và làm chậm kế hoạch xâm lược. Sau đó, quân Đại Việt rút về chuẩn bị phòng thủ.
Năm 1076, quân Tống tiến xuống. Lý Thường Kiệt chọn phòng tuyến sông Như Nguyệt, tức sông Cầu ngày nay, làm tuyến phòng thủ quan trọng. Quân Đại Việt xây dựng công sự, bố trí quân sĩ và tận dụng dòng sông làm chướng ngại tự nhiên. Đối phương muốn tiến sâu phải vượt qua phòng tuyến được chuẩn bị kỹ lưỡng.
Những trận chiến diễn ra quyết liệt. Quân Tống nhiều lần tìm cách vượt sông nhưng gặp sức chống trả mạnh mẽ. Trong lúc quân sĩ căng thẳng và mệt mỏi, truyền thuyết lịch sử kể rằng một bài thơ vang lên từ đền thờ bên sông, khẳng định chủ quyền của nước Nam. Bài thơ thường được biết đến với tên “Nam quốc sơn hà”, có câu mở đầu nhấn mạnh rằng sông núi nước Nam thuộc về người Nam.
Không rõ hoàn cảnh ra đời chính xác của bài thơ theo cách truyền tụng, nhưng bài thơ đã trở thành biểu tượng tinh thần của cuộc kháng chiến. Nó giúp người lính vững tin rằng họ đang bảo vệ một đất nước có chủ quyền, không phải chỉ chiến đấu cho một triều đại hay một vùng đất riêng lẻ.
Quân Tống không thể phá vỡ phòng tuyến và gặp nhiều khó khăn về tiếp tế. Lý Thường Kiệt vừa giữ vững thế phòng thủ vừa lựa chọn thời điểm phản công, sau đó tiến hành thương lượng để kết thúc chiến tranh. Quân Tống rút lui, Đại Việt bảo vệ được nền độc lập.
Chiến thắng trên sông Như Nguyệt cho thấy sức mạnh của sự chuẩn bị, nghệ thuật quân sự và tinh thần đoàn kết. Câu chuyện Lý Thường Kiệt còn nhắc rằng lòng yêu nước không chỉ được thể hiện qua hành động trên chiến trường, mà còn qua ý thức về chủ quyền và niềm tin vào giá trị của đất nước.
