Lý Thường Kiệt và cuộc tiến công sang đất Tống

Lý Thường Kiệt, tên thật là Ngô Tuấn, sinh khoảng năm 1019, quê ở vùng Thăng Long. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống làm quan và sớm bước vào con đường phục vụ triều đình nhà Lý. Dưới các đời vua Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông và Lý Nhân Tông, Lý Thường Kiệt lần lượt giữ nhiều chức vụ quan trọng, trở thành một trong những vị tướng tài ba nhất của Đại Việt thế kỷ XI. Năm 1069, ông theo vua Lý Thánh Tông đánh Chiêm Thành, lập được nhiều chiến công và ngày càng được tin cậy. Đến những năm 1070, nhà Tống ở phương Bắc bắt đầu chuẩn bị một cuộc xâm lược Đại Việt. Triều đình nhà Tống xây dựng các căn cứ quân sự ở vùng biên giới, tích trữ lương thực và tập trung quân đội. Lý Thường Kiệt nhận thấy nếu chỉ ngồi chờ quân Tống tiến sang thì Đại Việt sẽ phải chiến đấu trên đất của mình, trong khi đối phương có thời gian chuẩn bị kỹ càng. Ông đưa ra một kế sách táo bạo: chủ động tiến công vào những căn cứ hậu cần và quân sự của nhà Tống ở Ung Châu, Khâm Châu và Liêm Châu, phá tan sự chuẩn bị của đối phương rồi rút quân về nước. Cuối năm 1075, quân Đại Việt vượt biên giới tiến vào đất Tống. Các lực lượng ở Khâm Châu và Liêm Châu nhanh chóng bị đánh bại. Sau đó, quân Lý tập trung vây thành Ung Châu, một thành trì kiên cố và có vị trí đặc biệt quan trọng. Cuộc vây hãm kéo dài nhiều tháng. Quân phòng thủ Tống chống trả quyết liệt nhưng cuối cùng thành Ung Châu thất thủ vào đầu năm 1076. Sau khi phá hủy các kho tàng và cơ sở quân sự quan trọng, Lý Thường Kiệt cho quân rút về chuẩn bị phòng thủ. Đây là một quyết định quân sự táo bạo: thay vì bị động chờ quân xâm lược, ông đưa chiến tranh sang lãnh thổ đối phương để phá thế chuẩn bị của họ. Tuy nhiên, cuộc chiến chưa kết thúc. Nhà Tống nhanh chóng đưa một đạo quân lớn do Quách Quỳ chỉ huy tiến xuống Đại Việt. Lý Thường Kiệt trở về xây dựng phòng tuyến trên sông Như Nguyệt, chuẩn bị cho trận quyết chiến. Cuộc tiến công sang đất Tống vì thế trở thành bước mở đầu cho cuộc kháng chiến nổi tiếng năm 1077. Nó cho thấy tư duy quân sự chủ động của Lý Thường Kiệt và trở thành một trong những chiến dịch đặc sắc của lịch sử quân sự Việt Nam.