MÁ SÁU NGẪU – “BÀ MÁ THAM MƯU” VÀ TẤM BẢN ĐỒ ĐƯA ĐƯỜNG VỀ SÀI GÒN

Có những người đi vào lịch sử bằng những chiến công vang dội. Có những người được nhắc tên trong những trang sách, những tượng đài. Nhưng cũng có những con người gần như chỉ để lại một tấm ảnh cũ, một kỷ vật đã úa màu và một câu chuyện được những người từng trải qua năm tháng ấy kể lại.

Má Sáu Ngẫu là một người như thế.

Tên thật của má là Huỳnh Thị Sáu, thường được gọi thân mật là Sáu Ngẫu. Má sinh năm 1930, quê ở vùng Lái Thiêu, từng là một cô giáo dạy tiếng Pháp ở Sài Gòn. Trong những năm chiến tranh, má tham gia hoạt động cách mạng, xây dựng cơ sở, nắm tình hình địch và giữ liên lạc với lực lượng cách mạng. Chồng má cũng là người hoạt động cách mạng và đã hy sinh.

Nhưng nếu chỉ kể về má như một người phụ nữ tham gia kháng chiến thì có lẽ chưa đủ để người đọc cảm nhận được điều đặc biệt nhất trong câu chuyện của má.

Bởi vào đêm 29 tháng 4 năm 1975, khi những đoàn quân đang thần tốc tiến về Sài Gòn, trong một căn nhà nhỏ ở khu vực Lái Thiêu, má Sáu Ngẫu đã trao cho cán bộ chỉ huy Trung đoàn 27 một thứ tưởng như rất bình thường: một tấm bản đồ đã cũ.

Và tấm bản đồ ấy đã trở thành một trong những kỷ vật đặc biệt gắn với cuộc tiến công vào Sài Gòn trong những giờ phút cuối cùng của Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Một ngọn đèn dầu trong đêm 29 tháng 4

Chiều tối 29/4/1975, Trung đoàn 27 đang tiến về phía Sài Gòn. Đây là lực lượng nằm trong đội hình tiến công của Quân đoàn 1, có nhiệm vụ tiến theo hướng Bắc, vượt qua khu vực Lái Thiêu, chiếm cầu Vĩnh Bình rồi tiến vào nội đô.

Thời gian lúc ấy quý hơn bất cứ thứ gì.

Quân đội đang tiến rất nhanh nhưng một khó khăn lớn đặt ra: phía trước là một hệ thống phòng thủ dày đặc, trong khi lực lượng từ nơi khác đến chưa thể nắm hết địa hình, vị trí các cứ điểm và cách bố trí của đối phương.

Đêm ấy, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu cùng Chính ủy Trịnh Văn Thư và tổ trinh sát men theo khu vực gần chợ Búng.

Giữa bóng tối, họ phát hiện một căn nhà lá có ánh đèn dầu le lói.

Những người lính nghi ngờ đây có thể là một cơ sở cách mạng nên phát tín hiệu bí mật:

“Hồ Chí Minh!”

Từ trong nhà có tiếng đáp lại:

“Muôn năm!”

Cánh cửa mở ra.

Một người phụ nữ Nam Bộ đón những người lính vào nhà.

Đó chính là má Sáu Ngẫu.

Trong căn nhà đơn sơ, dưới ánh đèn dầu, những người lính báo cho má biết mình là quân giải phóng và đang có nhiệm vụ tiến vào Sài Gòn.

Họ trải tấm bản đồ quân sự lên bàn và hỏi má về tình hình khu vực.

Má nhìn qua rồi nói rằng mình không quen tấm bản đồ ấy.

Sau đó, má đi vào trong nhà.

Một lát sau, má trở ra với một tấm bản đồ đã cũ.

Đó là tấm bản đồ đô thành Sài Gòn mà má đã cất giữ và tiếp tục cập nhật trong nhiều năm.

Má không chỉ đưa bản đồ.

Má chỉ cho những người lính từng vị trí, từng tuyến đường, từng nơi quân địch bố trí lực lượng.

Theo lời kể của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, má còn dặn rất cụ thể về hướng tiến quân: không nên sa vào những trận đánh không cần thiết mà phải nhanh chóng mở đường vào Sài Gòn, đặc biệt phải chiếm được cầu Vĩnh Bình để xe cơ giới có thể tiếp tục tiến vào nội đô.

Một người phụ nữ sống trong vùng đất ấy đã thuộc lòng từng con đường, từng cây cầu, từng vị trí phòng thủ.

Trong khi những người lính mang theo bản đồ quân sự, má lại có trong tay một “tấm bản đồ của lòng dân”.

Tấm bản đồ không chỉ được vẽ bằng mực

Điều khiến tôi xúc động nhất trong câu chuyện về má Sáu Ngẫu không phải là việc má sở hữu một tấm bản đồ.

Điều đáng quý nằm ở chỗ tấm bản đồ ấy không phải thứ được tạo ra trong một ngày.

Theo các tư liệu, tấm bản đồ vốn gắn với người chồng của má. Sau khi chồng hy sinh, má tiếp tục giữ lại và cập nhật những thay đổi về vị trí, lực lượng, tuyến phòng thủ của đối phương.

Có nghĩa là trong những năm tháng chiến tranh, khi cuộc sống bên ngoài vẫn diễn ra, má đã âm thầm ghi nhớ từng thay đổi của chiến trường.

Mỗi thông tin được bổ sung trên tấm giấy ấy đều có thể là kết quả của những lần quan sát, những lần nghe ngóng, những lần đối mặt với hiểm nguy.

Vì vậy, tấm bản đồ tuy cũ nhưng giá trị của nó không nằm ở chất liệu.

Giá trị nằm ở những gì má đã đánh đổi để có được từng nét vẽ trên đó.

Đêm 29/4, má trao tấm bản đồ cho những người lính.

Má còn muốn cùng hai người con nhỏ đi theo xe tăng để dẫn đường.

Nhưng Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu không đồng ý vì má đã lớn tuổi, còn hai người con vẫn còn nhỏ. Ông hẹn với má:

Đánh xong, chúng con sẽ quay lại.

Đó là một lời hứa rất ngắn.

Nhưng sau này, lời hứa ấy đã trở thành một phần đẹp nhất trong câu chuyện về má Sáu Ngẫu.

Từ tấm bản đồ đến cây cầu Vĩnh Bình

Rạng sáng 30/4/1975, Trung đoàn 27 bắt đầu tiến công.

Những thông tin má Sáu cung cấp được sử dụng trong kế hoạch tác chiến.

Tại khu vực Lái Thiêu, lực lượng ta nhanh chóng làm chủ tình hình. Sau đó, hướng tiến công được mở về phía cầu Vĩnh Bình.

Đây là một vị trí đặc biệt quan trọng vì nếu không vượt được cây cầu, lực lượng cơ giới rất khó tiếp tục tiến sâu vào Sài Gòn.

Khoảng 9 giờ 30 phút sáng, Trung đoàn 27 và Trung đoàn bộ binh cơ giới 202 chiếm được cầu Vĩnh Bình. Đến khoảng 10 giờ, lực lượng tiến công tiếp tục chiếm Bộ Tư lệnh Thiết giáp và nhiều mục tiêu quân sự quan trọng ở Gò Vấp.

Tấm bản đồ của má Sáu đã hoàn thành nhiệm vụ của nó.

Nhưng câu chuyện về má thì chưa kết thúc.

Bởi sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Nguyễn Huy Hiệu vẫn nhớ lời đã hứa.

Ngày 1/5/1975, ông cùng đồng đội quay trở lại tìm má.

Lúc ấy, đất nước đã bước sang một trang mới.

Người lính năm xưa trở về căn nhà của người mẹ đã giúp mình trong đêm cuối cùng của cuộc chiến.

Và từ đó, những người lính Trung đoàn 27 gọi má bằng một cái tên đặc biệt:

“Bà má tham mưu”.

Một người mẹ đứng phía sau một chiến thắng

Sau ngày đất nước thống nhất, má Sáu Ngẫu trở về cuộc sống bình dị.

Má không có những chiến công được kể bằng những trận đánh do chính mình chỉ huy.

Má không đứng giữa chiến trường với quân phục và vũ khí.

Má chỉ có một căn nhà, một tấm bản đồ, một trí nhớ đáng nể và một niềm tin son sắt vào ngày đất nước được hòa bình.

Năm 1989, má qua đời.

Nhưng câu chuyện về má vẫn được những người lính Trung đoàn 27 nhắc lại mỗi dịp tháng Tư.

Tấm bản đồ mà má trao sau này được trao tặng cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam và trở thành một hiện vật gắn với câu chuyện tiến công vào Sài Gòn năm 1975.

Câu chuyện ấy còn trở thành nguồn cảm hứng để nhạc sĩ Văn Thành Nho sáng tác ca khúc “Tấm bản đồ má trao”, được nhắc đến như một bài hát truyền thống của Trung đoàn 27.

Đặc biệt, năm 2021, tượng đài tưởng niệm má Huỳnh Thị Sáu được khánh thành tại nơi an nghỉ của má ở khu vực An Thạnh, Thuận An, ghi nhớ đóng góp của người phụ nữ đã được những người lính gọi bằng cái tên đầy trìu mến: “Bà má tham mưu của Trung đoàn 27”.

Và đến năm 2026, tên tuổi má Sáu Ngẫu tiếp tục được nhắc đến khi má nằm trong danh sách cá nhân được đề nghị truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến.

“Tấm bản đồ má trao” – một câu chuyện để thế hệ hôm nay nhớ

Có lẽ điều đáng nhớ nhất về má Sáu Ngẫu không phải là một danh hiệu.

Đó là hình ảnh một người mẹ đứng bên chiếc bàn nhỏ dưới ánh đèn dầu, trải ra trước mặt những người lính một tấm bản đồ đã cũ và nói cho họ biết con đường nào nên đi.

Trong khoảnh khắc ấy, má không chỉ trao một tờ giấy.

Má trao những năm tháng âm thầm tích lũy của mình.

Má trao niềm tin vào những người lính đang tiến về phía trước.

Và má trao cả ước mong được nhìn thấy ngày đất nước hòa bình.

Có những đóng góp trong chiến tranh không thể đo bằng số trận đánh, số huy chương hay những con số trên báo cáo.

Có những đóng góp chỉ được nhìn thấy khi ta dừng lại trước một tấm bản đồ đã úa màu và tự hỏi:

Ai đã giữ nó? Vì sao người ấy phải giữ nó? Và vì sao đến đúng thời khắc lịch sử, người ấy lại trao nó cho những người lính?

Câu chuyện của má Sáu Ngẫu cho chúng ta một câu trả lời giản dị:

Bởi trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh, có những người bình thường đã sống một cuộc đời không bình thường.

Họ có thể là một người mẹ, một người thầy, một người nông dân, một người buôn bán nhỏ hay một người dân giữa xóm làng.

Nhưng khi Tổ quốc cần, họ đã góp phần của mình.

Má Sáu Ngẫu không trực tiếp lái xe tăng tiến vào Sài Gòn.

Má không đứng trên nóc Dinh Độc Lập trong giờ phút lịch sử.

Nhưng một tấm bản đồ má trao trong đêm 29/4 đã góp một phần vào con đường đưa những người lính tiến về Sài Gòn.

Và có lẽ đó chính là vẻ đẹp của “thời hoa đỏ”.

Không phải tất cả những đóa hoa đều nở giữa chiến trường.

Có những đóa hoa nở trong một căn nhà nhỏ, dưới ánh đèn dầu, bằng sự lặng thầm, lòng tin và tình yêu đất nước.

Hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình. Những con đường mà thế hệ trước phải đánh đổi bằng máu và nước mắt giờ đã trở thành những con đường bình thường của cuộc sống.

Vì thế, khi nhìn lại câu chuyện về má Sáu Ngẫu, điều thế hệ trẻ cần giữ lại không chỉ là một cái tên hay một sự kiện lịch sử.

Đó còn là sự biết ơn đối với những con người đã làm phần việc của mình trong những thời khắc đất nước cần họ nhất.

Tấm bản đồ có thể đã cũ.

Nhưng câu chuyện về người mẹ đã trao tấm bản đồ ấy thì không bao giờ cũ.

Bởi mỗi thế hệ đi qua đều cần biết rằng:
Hòa bình hôm nay được làm nên từ những con người của ngày hôm qua – những con người đã trao cho đất nước những gì quý giá nhất mà mình có.

Trần Thị Bé Thùy

Chi Đoàn Bành Văn Trân