MÁ TÁM NGHIỆP — NGƯỜI MẸ DẪN HAI CON VÀO TÒA SOẠN CHIẾN TRƯỜNG RỒI CHÔN CẤT CẢ HAI

Năm 1960, bà Đoàn Thị Nghiệp dắt đứa con trai 13 tuổi đến gặp đồng chí Hồ Văn Thạnh — phụ trách Tiểu ban Báo chí tuyên truyền Mỹ Tho — và xin cho con vào làm ở Thông tấn xã. Không phải vì bà không thương con. Mà vì bà hiểu rằng chiến tranh cần người cầm bút cũng như cần người cầm súng, và người con trai của bà sinh ra trong căn cứ cách mạng, lớn lên giữa bom đạn, đã sẵn sàng cho cả hai. Ba năm sau, đứa em cũng vào Phân xã Mỹ Tho theo lời mẹ khuyên — cũng năm 13 tuổi. Má Tám Nghiệp đã dìu dắt hai con trai trở thành nhà báo chiến trường. Rồi chính bà lần lượt nhận tin từng đứa hy sinh, và đích thân đi chôn cất chúng.

Đoàn Thị Nghiệp sinh năm 1925 tại xã Hội Cư, huyện Cái Bè, tỉnh Mỹ Tho — gia đình có truyền thống yêu nước. Tháng 12-1945, bà đã là Bí thư Xã đoàn Thanh niên Cứu quốc, tham gia cản bước quân Pháp trên Quốc lộ 4. Năm 1947, bà kết hôn với đồng chí Bùi Văn Thô trong căn cứ kháng chiến. Hai con trai Bùi Văn Thưởng và Bùi Văn Tấn lần lượt ra đời giữa vùng chiến khu Mỹ Phước. Sau Hiệp định Genève 1954, bà tiễn chồng đi tập kết với niềm tin hai năm sẽ sum họp. Hai năm thành hai mươi năm. Bà dắt hai con về Đồng Tháp Mười, mua cái bàn máy may kiếm sống, nuôi con ăn học và tiếp tục hoạt động cách mạng công khai.

Những năm 1959–1960, với cương vị Huyện ủy viên Cai Lậy, bà kiên trì bám cơ sở trong lúc phong trào gặp khó khăn nhất — khi chi bộ chỉ còn vài đảng viên, khi địch khủng bố ác liệt. Bà vừa xây dựng chi bộ Đảng, vừa phát động quần chúng, vừa tổ chức lực lượng vũ trang huyện. Năm 1967, bà về Mỹ Tho công tác tại mặt trận vành đai Bình Đức — nơi bà lập kế hoạch bắt sống một sĩ quan Mỹ và tham gia nhiều trận đánh vào căn cứ Đồng Tâm của Sư đoàn 9 Mỹ. Năm 1968, bà được điều vào quân đội, giữ chức Tỉnh đội phó Tỉnh đội Mỹ Tho.

Hai người con bà dìu vào nghề báo không ngồi yên trong tòa soạn. Bùi Văn Thưởng — người con cả — nổi tiếng "gan lì", lưng lúc nào cũng lèn chặt lựu đạn, sẵn sàng đánh mở đường cho phân xã rút lui mỗi khi có trận càn. Ngày 2-1-1963, anh bám theo Tiểu đoàn 261 trong trận Ấp Bắc và viết bài tường thuật nóng hổi — bài báo được đăng trên Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam ngay ngày hôm sau, thổi bùng phong trào "Thi đua Ấp Bắc giết giặc lập công" khắp cả nước. Người em Bùi Văn Tấn thay anh ở vị trí báo vụ, đồng thời làm liên lạc chuyển tài liệu qua vành đai pháo bầy, trực thăng quần thảo. Tháng 3-1967, trên đường công tác về xã Tân Phú, gặp trực thăng địch vây bắt, Bùi Văn Tấn tách đoàn, phóng ra giữa trảng cát kéo địch theo để cả đoàn thoát — anh bị trọng thương rồi mất vì thiếu thuốc, thiếu phương tiện cứu chữa tại trạm xá Hưng Thạnh. Hai năm sau, tháng 6-1969, Bùi Văn Thưởng hy sinh khi mở đường máu cứu đồng đội trong trận càn ở xã Mỹ Đức Tây, huyện Cái Bè.

Má Tám Nghiệp đã chôn cất cả hai đứa con bằng chính đôi tay mình. Bà vẫn tiếp tục công tác. Ngày 6-4-1972, trong trận phá vây tại kinh Bùi Tường, Cai Lậy, bà bị địch bắt. Biết bà là Tỉnh đội phó, địch vừa dụ dỗ vừa tra tấn dã man. Chiều cùng ngày, bà hy sinh — không khai, không khuất phục.

Năm 1978, bà được truy tặng Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 1995, được truy tặng Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tên bà được đặt cho trường học và con đường tại Cai Lậy và Mỹ Tho. Phần mộ bà được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Tiền Giang. Hai người con trai — hai nhà báo liệt sĩ của Thông tấn xã Giải phóng — nằm lại trên chính vùng đất họ đã viết tin từ năm 13 tuổi.