Má Tư nhà mồ Ba Chúc – nhân chứng sống của một bi kịch không được phép quên

Bà Hà Thị Nga, sinh năm 1939, quê ấp An Định A, thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, là một trong số rất ít người còn sống sót sau vụ thảm sát kinh hoàng do bọn diệt chủng Pôn Pốt gây ra tại Ba Chúc cuối tháng 4 năm 1978. Người dân nơi đây quen gọi bà bằng cái tên mộc mạc mà xót xa: Má Tư nhà mồ.

Hơn ba mươi lăm năm qua, bất chấp tuổi già, bệnh tật và nỗi đau không gì bù đắp được, bà vẫn lặng lẽ trông coi khu nhà mồ Ba Chúc – nơi lưu giữ hài cốt của hơn ba nghìn đồng bào vô tội bị sát hại. Với bà, đó không chỉ là một công việc, mà là nghĩa tình cuối cùng dành cho chồng, cho sáu người con và cho cả quê hương.

Những ngày không thể quên Nhắc lại ký ức về những ngày cuối tháng 4 năm 1978, giọng bà Nga trầm xuống, ánh mắt xa xăm như đang nhìn lại một cơn ác mộng chưa bao giờ dứt. Khi ấy, bọn Pôn Pốt phát động cuộc tiến công sang biên giới Tây Nam, tràn vào Ba Chúc – vùng đất chỉ cách biên giới vài cây số – với chủ trương tàn sát triệt để.

Chỉ trong vòng chưa đầy nửa tháng, từ ngày 18 đến 30/4/1978, hơn 3.000 người dân Ba Chúc đã bị sát hại. Chúng chờ lúc người dân ra đồng làm ăn thì gom lại giết. Chúng lùa bà con vào chùa, vào hang núi rồi hành quyết bằng những cách dã man nhất. Phụ nữ bị hãm hiếp rồi sát hại, trẻ em bị đánh chết không thương tiếc.

Ngày 14/4/1978, thảm kịch ập xuống gia đình bà Nga. Bà cùng chồng và sáu người con, cùng hơn một trăm người trong dòng họ Hà, bị lùa ra cánh đồng xã Lạc Quới. Bà kể, trong tuyệt vọng, bà ôm chặt đứa con gái út vào lòng để che chở. Nhưng một tên lính Pôn Pốt đã giằng lấy đứa bé, xách ngược lên đập đầu vào gốc cây. Đứa trẻ còn sống, còn gọi mẹ trong tuyệt vọng, nhưng cuối cùng vẫn bị giết hại trước mắt bà.

Người mẹ bất lực ấy cố lao đến che chở cho các con thì bị bắn, viên đạn xuyên qua cổ, máu đổ lênh láng. Trước khi bỏ đi, bọn chúng còn đập đầu bà khiến bà bất tỉnh. Khi tỉnh lại, giữa cánh đồng hoang lạnh, bà nhìn thấy thi thể chồng con và người thân nằm la liệt. Bằng chút sức lực còn sót lại, bà lê bước trốn chạy trong tuyệt vọng, sống sót sau mười hai ngày đêm vùi mình trong bùn nước, cho đến khi được bộ đội cứu và đưa đi điều trị.

Ở lại với người đã khuất Năm 1979, khu nhà mồ Ba Chúc được xây dựng để lưu giữ hài cốt và làm chứng tích tố cáo tội ác diệt chủng. Khi nhiều người không thể chịu đựng được nỗi đau và rời bỏ quê hương, bà Nga quyết định ở lại.

“Tôi không đi đâu hết. Chồng con tôi còn ở đây. Tôi phải ở lại để chăm sóc cho họ” – bà nói giản dị.

Từ đó, bà trở thành người trông coi nhà mồ. Ngày nào cũng vậy, bà dậy từ sớm, quét dọn khu trưng bày, lau chùi nhà mồ, thắp hương, khấn vái cho những người đã khuất. Mưa cũng như nắng, ngày cũng như đêm, bước chân người đàn bà nhỏ bé ấy vẫn lặng lẽ đi quanh khu mộ.

Đối diện cổng nhà mồ là gian quán lá tạm bợ – nơi bà bán vài chai nước giải khát để mưu sinh. Tài sản quý giá nhất của bà không phải tiền bạc, mà là chồng mâm, chén đĩa bà giữ gìn cẩn thận để làm giỗ tập thể mỗi năm vào tháng Tư – ngày đau thương nhất của Ba Chúc.

Nhân chứng của lịch sử Bất kỳ đoàn khách nào đến Ba Chúc, trong hay ngoài nước, đều tìm gặp bà Nga để nghe bà kể lại câu chuyện năm xưa. Bà kể không để khơi lại hận thù, mà để nhắc nhớ sự thật, để những gì đã xảy ra không bị lãng quên. Với bà, đó là một bổn phận thiêng liêng của người còn sống.

Tuổi đã ngoài bảy mươi, bà không còn họ hàng thân thích, sức khỏe yếu do di chứng vết thương cũ. Có người ngỏ ý đón bà về phụng dưỡng, nhưng bà từ chối. Bà không thể rời mảnh đất này, không thể rời nơi chồng con bà nằm lại.

Hơn ba mươi lăm năm qua, bà Hà Thị Nga chưa từng đòi hỏi bất cứ chế độ hay ưu đãi nào cho riêng mình. Điều bà mong mỏi chỉ là quê hương yên bình, người dân được sống trong hòa bình, no ấm; và bà còn đủ sức khỏe để tiếp tục chăm lo cho những người đã khuất.

Bà nói, ước nguyện cuối cùng của đời mình thật giản dị: được sống đến khi không còn đủ sức nữa, và khi nhắm mắt, được nằm lại bên cạnh chồng con trong nhà mồ Ba Chúc.

Câu chuyện của Má Tư không chỉ là nỗi đau của một con người, mà là ký ức chung của cả một vùng đất, một lời nhắc nhở lặng lẽ nhưng day dứt về cái giá của chiến tranh và giá trị của hòa bình.