Ma Võ Thị Tám

Võ Thị Tám (1878 - 1949)

Mẹ Võ Thị Tám là Bà mẹ Việt Nam anhhùng lớn tuổi nhất trong số gần ba trăm mẹđược phong tặng và truy tặng từ cuối năm1994 đến nay ở Đồng Nai. Mẹ sinh nămCanh Dần (1878) tại làng Bửu Long, tổngPhước Vĩnh Trung, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa cũ (naylà phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai)trong một gia đình nông dân nghèo. Mẹ lấy chồng cũng làmruộng, quê ở xã Thạnh Phước, Tân Uyên, Sông Bé bây giờ,nhưng chỉ sống ở Bửu Long.Mẹ sinh hạ được hai con trai: Mai Văn Khuê (1910) vàMai Văn Khoan (1912) thì chồng mẹ tham gia hội kín trạiLâm Trung. Năm 1914 nổ ra cuộc chiến tranh thế giới thứnhất. Nhà cầm quyền thực dân Pháp đã vơ vét sức người sứccủa các thuộc địa vào việc đánh nhau với Đức. Trong Bản ánchế độ thực dân Pháp, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã gọi nhữngthanh niên thuộc địa bị đưa đi chết thay cho người Pháp chínhquốc là nộp thuế máu. Vào dịp tết Bính Thìn (1916), chánhtham biện tỉnh Biên Hòa ra lệnh bắt một số thanh niên vùngTân Uyên nhốt ở các nhà hội, chuẩn bị đưa xuống tàu chở quaPháp. Những người yêu nước tỉnh Biên Hòa bất bình trướchành động này, đêm 14/2/1916 đã nổi dậy tiến công các nhàhội Tân Trạch, Tân Khánh, Tân Lương... ở quận Tân Uyên;đồng thời một số tù nhân ở khám lớn Biên Hòa nổi dậy phángục, cướp súng của lính gác bắn vào tòa bố. Kết quả: nhiềuthanh niên bị bắt lính được giải thoát. Nhưng sau đó địch tậptrung lực lượng đàn áp, băt bớ nghĩa quân trại Lâm Trung. Chín người cầm đầu trại Lâm Trung bị kết án tử hình xử bắnở Dốc Sỏi gần cổng 2 sân bay Biên Hòa bây giờ; nhiều ngườibị tù đày, tra tấn. Chồng mẹ Võ Thị Tám trốn thoát, chạyxuống lánh ở vùng Cần Thơ và từ đó biệt tin. Mẹ phải đi báncơm rượu và sương sa hột lựu... nuôi các con. Khi hai ngườiđã lớn, mẹ mới cho biết rõ ràng tông tích, cội nguồn.Trước Cách mạng tháng Tám 1945 ít lâu, phong trào Thanhniên Tiền phong từ Sài Gòn nhanh chóng phát triển về BiênHòa và các tỉnh Nam Bộ khác. Các anh Ba Khuê và Tư Khoanlập tức tham gia, tuy có vợ con song tập luyện hăng hái nhưbao thanh niên khác trong làng Bửu Long. Tổng khởi nghĩathắng lợi ở tỉnh lỵ Biên Hòa cuối tháng 8/1945 thì cuối tháng10/1945 quân Pháp được quân Anh lợi dụng danh nghĩa đồngminh giải giáp lính Nhật bại trận mở đường cho chúng quaytrở lại chiếm tỉnh lỵ Biên Hòa. Anh Ba Khuê (Mai Văn Khuê)tham gia Quốc gia tự vệ cuộc Biên Hòa, được cử làm Trưởngcông an liên thôn 4. Anh Tư Khoan (Mai Văn Khoan) đi thoátly một lượt với anh ruột, ở trong Ban ám sát của công an thịxã Biên Hòa. Đơn vị của hai anh lúc đứng chân tại Hố Cạn(Tân Phong, nay là phường Trảng Dài, thành phố Biên Hòa),lúc đóng ở căn cứ du kích Bình Đa. Mẹ Võ Thị Tám lúc nàyđã già (gần 70 tuổi) ngày ngày vẫn lẽo đẽo gánh cơm rượuhoặc sương sa hột lựu đi bán rong trong xóm để tự nuôi thân,mặt khác lâu lâu móc nối gửi ra cho các con và đồng đội mộtvài món cần thiết.Đầu năm 1947, anh Ba Khuê được điều lên công tác ở xãKhánh Vân (nay là xã Khánh Bình, huyện Tân Uyên, SôngBé). Ngày 16/3/1947, địch mở cuộc càn quy mô lớn vào rừngKhánh Vân. Anh và đồng đội cùng với các chiến sĩ phân độicảm tử chi đội 10 chống trả quyết liệt, bẻ gãy cuộc càn. Song anh và một số đồng chí đã hy sinh trên trận địa. Mãi về sau,mẹ Võ Thị Tám mới biết tin dữ này. Lòng mẹ xiết bao đauđớn khi mất một núm ruột thân thiết từ bao năm.Năm 1949 mẹ qua đời ở tuổi 71 khi cuộc kháng chiến ởBiên Hòa ngày càng khó khăn.Anh Tư Khoan thường từ căn cứ đột vào nội ô công tác.Nhờ bà con làm tai mắt, cung cấp tin tức kịp thời nên anh luônluôn an toàn. Ngày 28/5/1950, anh được cử về Bửu Long diệttề trừ gian. Nhưng một tên chỉ điểm phát hiện ra, báo ngaycho bót Bửu Long. Địch vây anh ở một hẻm cách chùa Bà chỉkhoảng dăm chục mét. Anh quyết chống trả không để chúngbắt, đã bắn đến viên đạn cuối cùng và hy sinh tại chỗ. Bọnchúng kéo xác anh về bót, phơi nắng để khủng bố tinh thầnnhân dân rồi mới đem chôn trong vòng rào của bót. Ít lâu sau,chúng san phẳng mồ anh. Như vậy cả hai con của mẹ Võ ThịTám đến nay đều không có mộ chí như bao liệt sĩ khác tronghai thời kỳ kháng chiến.Gia đình mẹ Võ Thị Tám là một gia đình yêu nước. Tuymẹ qua đời đến nay gần nửa thế kỷ, song Đảng và Nhà nướckhông quên ơn mẹ đã sinh thành, hiến dâng cả hai người concho sự nghiệp giải phóng dân tộc cao cả. Vì vậy mẹ đã đượcNhà nước truy tặng danh hiệu vẻ vang Bà mẹ Việt Nam Anhhùng theo Quyết định số 814/KTCTN ngày 24/4/1996. Mẹ vàgia đình cũng được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độclập hạng Ba năm 2000.