*Mạc Cửu – Người có công khai phá và phát triển Hà Tiên

Mạc Cửu rời Trung Hoa đến vùng Hà Tiên, tổ chức khai khẩn, phát triển thương mại và thu hút cư dân nhiều nguồn gốc đến sinh sống. Nhờ vị trí ven biển thuận lợi, Hà Tiên dần trở thành một thương cảng sôi động. Sau đó, ông quy phục chúa Nguyễn, đưa vùng đất này vào hệ thống quản lý của Đàng Trong, tạo bước ngoặt cho lịch sử vùng Tây Nam Bộ.

Hà Tiên phát triển nhờ vị trí gần các tuyến hàng hải và khả năng kết nối thương nhân từ nhiều vùng. Mạc Cửu đã tổ chức khai khẩn, khuyến khích cư dân đến lập nghiệp và xây dựng một trung tâm thương mại có tính quốc tế. Quyết định quy phục chúa Nguyễn giúp vùng đất này gắn với hệ thống chính trị Đàng Trong, nhưng quá trình ấy cũng cần được nhìn trong bối cảnh quan hệ khu vực và sự đa dạng dân cư. Di sản của Mạc Cửu vì thế không chỉ nằm ở việc mở đất mà còn ở vai trò tổ chức một cộng đồng ven biển có hoạt động kinh tế sôi động.

Hà Tiên phát triển trong môi trường thương mại biển kết nối nhiều khu vực Đông Nam Á và Trung Hoa. Để biến một địa điểm ven biển thành trung tâm cư trú và buôn bán, Mạc Cửu phải tổ chức cộng đồng, duy trì an ninh, tạo điều kiện cho thương nhân và xử lý quan hệ với các chính quyền lân cận. Năm 1708, ông dâng vùng đất mình quản lý cho chúa Nguyễn, mở ra giai đoạn Hà Tiên gắn kết chặt chẽ hơn với Đàng Trong. Câu chuyện cho thấy lịch sử mở rộng lãnh thổ không chỉ được tạo ra bởi chinh phạt mà còn qua di cư, thương mại và thỏa thuận chính trị. Hà Tiên cũng là không gian đa văn hóa, nơi nhiều cộng đồng cùng góp phần tạo nên đời sống kinh tế xã hội.