Mạc Đĩnh Chi – vị Trạng nguyên tài ba
Trong lịch sử khoa bảng Việt Nam, có một vị Trạng nguyên nổi tiếng bởi tài học uyên bác, sự thông minh và tài ngoại giao. Đó là Mạc Đĩnh Chi, danh nhân sống vào thời nhà Trần.
Mạc Đĩnh Chi sinh năm 1272, quê ở vùng Lũng Động, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương ngày nay. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh và ham học.
Gia đình không giàu có, nhưng Mạc Đĩnh Chi rất chăm chỉ học tập.
Một người hỏi:
— Nhà nghèo như vậy, làm sao con có thể học hành đến nơi đến chốn?
Mạc Đĩnh Chi trả lời:
— Nhà nghèo không ngăn được người có quyết tâm học tập. Chỉ cần chịu khó thì vẫn có thể tiến bộ.
Ông ngày đêm đọc sách, học hỏi và rèn luyện.
Năm 1304, Mạc Đĩnh Chi tham dự kỳ thi Thái học sinh dưới triều vua Trần Anh Tông và đỗ Trạng nguyên.
Nhà vua biết ông là người có tài nên rất coi trọng.
Một vị quan hỏi:
— Thưa Trạng nguyên, điều gì quan trọng nhất đối với người học?
Mạc Đĩnh Chi trả lời:
— Học phải đi đôi với rèn luyện. Có kiến thức nhưng không có đạo đức thì cũng khó làm được việc có ích.
Sau khi đỗ đạt, Mạc Đĩnh Chi làm quan và được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng.
Ông từng được cử đi sứ nhà Nguyên.
Đây là một nhiệm vụ khó khăn vì quan hệ giữa Đại Việt và nhà Nguyên rất phức tạp.
Khi sang đến nhà Nguyên, tài năng của Mạc Đĩnh Chi khiến các quan lại nhà Nguyên khâm phục.
Có câu chuyện kể rằng, trong một lần giao tiếp với sứ thần Đại Việt, người Nguyên đưa ra những câu đối và bài văn khó để thử tài.
Mạc Đĩnh Chi bình tĩnh đáp lại bằng những lời lẽ sắc bén và đầy trí tuệ.
Một người hỏi:
— Trước những câu hỏi khó của người khác, ông có lo lắng không?
Mạc Đĩnh Chi trả lời:
— Người đi sứ phải giữ được sự bình tĩnh. Muốn bảo vệ danh dự của đất nước thì trước hết phải có kiến thức và bản lĩnh.
Tài năng của ông được người đời ca ngợi.
Ông được gọi là “Lưỡng quốc Trạng nguyên”, thể hiện sự kính trọng đối với tài học của ông ở cả Đại Việt và nhà Nguyên.
Tuy nhiên, điều đáng quý ở Mạc Đĩnh Chi không chỉ là tài năng.
Ông còn được biết đến là người thanh liêm, có trách nhiệm với công việc và luôn coi trọng việc học.
Một học trò hỏi:
— Thưa thầy, đỗ Trạng nguyên rồi có cần học nữa không?
Mạc Đĩnh Chi trả lời:
— Càng học cao càng phải biết mình còn nhiều điều chưa biết. Người học không nên tự mãn.
Ông qua đời năm 1346, để lại tiếng thơm trong lịch sử khoa bảng và ngoại giao Việt Nam.
Tên tuổi Mạc Đĩnh Chi trở thành biểu tượng cho truyền thống hiếu học, tài năng và bản lĩnh của người Việt Nam.
BÀI HỌC
Câu chuyện về Mạc Đĩnh Chi nhắc chúng ta rằng hoàn cảnh khó khăn không thể ngăn cản một người có ý chí học tập và quyết tâm vươn lên.
Học sinh ngày nay có thể học ở ông tinh thần chăm chỉ, khiêm tốn, ham học hỏi và biết sử dụng kiến thức để làm những việc có ích.
Đặc biệt, tài năng chỉ thật sự có giá trị khi đi cùng với đạo đức, trách nhiệm và lòng tự trọng.
