MÁI CHÈO GIỮA DÒNG NHẬT LỆ

Người phụ nữ của làng chài Bảo Ninh

Nguyễn Thị Suốt sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo tại làng Trung Bính, thuộc xã Bảo Ninh. Từ nhỏ, mẹ đã quen với cuộc sống trên sông nước, biết quan sát dòng chảy, con nước và điều khiển thuyền trong những lúc thời tiết thay đổi.

Cuộc sống của người dân Bảo Ninh chủ yếu dựa vào đánh cá và chèo đò. Hằng ngày, Mẹ Suốt đưa người dân từ Bảo Ninh sang Đồng Hới buôn bán, làm việc rồi lại trở về qua dòng Nhật Lệ. Công việc vất vả nhưng đã giúp mẹ có kinh nghiệm đi lại trên sông trong cả ngày lẫn đêm.

Khi chiến tranh phá hoại miền Bắc bắt đầu, Quảng Bình trở thành một địa bàn giao thông quan trọng, nơi nhiều lực lượng và hàng hóa được đưa vào chiến trường miền Nam. Các cây cầu, bến phà và tuyến đường quanh Đồng Hới thường xuyên bị đánh phá nhằm làm gián đoạn hoạt động vận chuyển.

Tự nguyện nhận nhiệm vụ chèo đò

Năm 1964, khi đã gần 60 tuổi, Mẹ Suốt tình nguyện nhận nhiệm vụ chèo đò phục vụ cách mạng. Người thân lo mẹ tuổi cao, sức yếu, trong khi mặt sông thường xuyên bị theo dõi và đánh phá. Tuy nhiên, mẹ cho rằng mình đã quen sông nước và vẫn còn đủ sức để giúp bộ đội.

Chiếc đò của mẹ không lớn, dụng cụ chủ yếu chỉ có mái chèo, chiếc nón lá và những tấm vải dùng để ngụy trang. Trong mỗi chuyến đi, mẹ phải quan sát tình hình hai bên bờ, lựa chọn thời điểm phù hợp và điều khiển đò tránh những khu vực nguy hiểm.

Mẹ đưa cán bộ, chiến sĩ và người làm nhiệm vụ qua sông; đồng thời vận chuyển lương thực, thư từ, thuốc men và hàng hóa cần thiết. Có những chuyến mẹ còn đưa thương binh về nơi chăm sóc.

Những chuyến đò không kể ngày đêm

Công việc của Mẹ Suốt không diễn ra theo một giờ cố định. Khi có đơn vị cần vượt sông, mẹ lại xuống đò. Có hôm mẹ chèo từ sáng sớm đến tối; có đêm vừa nghỉ được một lúc đã có người đến báo nhiệm vụ mới.

Vào những ngày tình hình căng thẳng, mẹ phải chèo sát mặt nước và tận dụng những vị trí có cây cối, bờ cát hoặc vật che khuất. Khi nghe tín hiệu báo động, mẹ bình tĩnh tìm cách bảo đảm an toàn cho những người trên thuyền.

Điều mẹ quan tâm nhất là đưa người và hàng hóa cập bến đúng lúc. Bởi phía bên kia sông có những đơn vị đang chờ nhận quân, nhận thuốc men và phương tiện để tiếp tục làm nhiệm vụ.

Trong những năm từ 1964 đến 1966, Mẹ Suốt thực hiện rất nhiều chuyến đò qua sông Nhật Lệ. Hình ảnh người mẹ tóc đã bạc nhưng vẫn vững tay chèo trở nên quen thuộc với cán bộ, bộ đội và nhân dân Đồng Hới.

Người đồng hành trên chiếc đò nhỏ

Trong một số chuyến đi, Mẹ Suốt có người hỗ trợ chèo đò là ông Nguyễn Văn Chuyên. Hai người phối hợp đưa bộ đội và hàng hóa qua sông trong hoàn cảnh khó khăn.

Sau chiến tranh, ông Chuyên trở lại tìm những kỷ vật gắn với Mẹ Suốt. Một chiếc mái chèo của mẹ được lưu giữ và trưng bày tại bảo tàng như một hiện vật lịch sử. Mái chèo bằng gỗ lim dài khoảng 3,8 mét, ghi lại dấu tích về những chuyến vượt sông năm xưa.

Bên cạnh mái chèo, chiếc nón lá và mảnh vải dùng để ngụy trang của mẹ cũng được Bảo tàng Lịch sử quốc gia lưu giữ. Những hiện vật rất bình dị nhưng giúp thế hệ sau hình dung rõ hơn về điều kiện làm nhiệm vụ của người chèo đò trên sông Nhật Lệ.

Người mẹ được cả nước biết đến

Năm 1966, Mẹ Suốt được mời tham dự Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc. Đầu năm 1967, mẹ được tuyên dương vì những thành tích đặc biệt trong công tác giao thông vận tải phục vụ kháng chiến.

Cũng trong những năm ấy, nhà thơ Tố Hữu gặp Mẹ Suốt và sáng tác bài thơ mang tên mẹ. Tác phẩm đã đưa hình ảnh người phụ nữ chèo đò trên sông Nhật Lệ đến với đồng bào cả nước.

Tuy nhiên, đối với mẹ, việc mình làm không phải điều gì quá lớn lao. Mẹ chỉ nghĩ rằng người dân quê hương phải góp sức để bảo vệ con đường vận chuyển và giúp bộ đội hoàn thành nhiệm vụ.

Ngày mẹ nằm lại bên dòng sông quê hương

Cuối năm 1968, tình hình tại khu vực Đồng Hới và Bảo Ninh tiếp tục diễn biến căng thẳng. Mẹ đã tạm dừng công việc chèo đò thường xuyên và chuyển đến nơi an toàn hơn.

Ngày 11 tháng 10 năm 1968, trong một lần trở về khu vực bến đò Bảo Ninh, Mẹ Suốt hy sinh trong một đợt đánh phá. Cuộc đời người mẹ chèo đò khép lại bên dòng Nhật Lệ – nơi mẹ đã dành nhiều năm đưa cán bộ, chiến sĩ và hàng hóa qua sông.

Sau ngày đất nước hòa bình, nhân dân Bảo Ninh và Đồng Hới luôn tưởng nhớ công lao của mẹ. Bến đò cũ trở thành một di tích lịch sử và địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Tượng đài bên sông Nhật Lệ

Tượng đài Mẹ Suốt được xây dựng bên bờ sông Nhật Lệ tại Đồng Hới. Tượng khắc họa người mẹ đứng thẳng, hai tay giữ mái chèo, ánh mắt hướng về phía trước. Bên dưới là hình ảnh những người lính được mẹ đưa qua sông.

Tượng đài không chỉ tưởng niệm riêng Mẹ Suốt mà còn tôn vinh những người phụ nữ, ngư dân và nhân dân Quảng Bình đã âm thầm góp sức trong những năm tháng chiến tranh.